feminist-symbol-keyla1
6th Jan

ꝉ Dood ꝉ aan seksisme!

Het is half elf ’s ochtends en ik zit met een slaperig hoofd op de fiets naar school. Ik heb een lied van L7 in mijn hoofd en maak me zorgen om een nog niet gehaalde deadline. Bij een rood stoplicht stopt een man op een scootertje naast me. Hij zegt iets tegen me. Ik weet niet of het te maken heeft met het volume waarop hij spreekt of het feit dat het hard waait. Ik versta hem in ieder geval niet. Als het stoplicht op groen springt haalt hij mij in en gaat langzaam voor mij rijden. Zijn blik wendt hij niet van me af. Nu versta ik wel wat hij zegt. Althans, ik versta het woord ‘bitch’ meerdere keren. Ik kijk de man verontwaardigd aan. Hij steekt zijn middelvinger op en rijdt hard weg.

Met kokende woede en fantasieën over middeleeuwse martelwerktuigen en manieren om een misogyne man daarmee zo langzaam en pijnlijk mogelijk van zijn geslachtsdeel te ontdoen kom ik op school aan. In de les ontstaat een discussie over seksisme. Tijdens het gesprek merk ik dat ik me onredelijk gedraag. Ik ben geagiteerd, val mijn klasgenoten in de rede en schiet snel in de verdediging. Als we praten over de posters van Suit Supply (een pakkenwinkel die bekendstaat om zijn seksistische reclames, de meest recente campagne was het door de stad verspreiden van posters waarop twee mannen in pak de blote borsten van een vrouw als glijbaan gebruiken) barst ik uit.
“Deze door een man ontworpen posters voor een winkelketen voor mannen waarvan de eigenaar een man is verspreiden ongegeneerd een vreselijk seksistische boodschap, en jij vindt die posters grappig?”

De uitbarsting werkt natuurlijk averechts en wekt vooral allergische reacties op. Ik voel me er de rest van de dag vreselijk over. Ik denk: “Dit is de reden dat zo veel mensen allergisch voor feminisme zijn.” Er ontstaan anti-feminismebewegingen, onder zowel mannen als vrouwen. Mensen associëren ‘feminisme’ met misandrie en denken daarom dat ik een soort bloeddorstige mannenhater ben. Wat natuurlijk onzin is, want eigenlijk vind ik vrouwen, mannen en alles wat daartussen en omheen zit even leuk. Ik ben soms wel een boze feminist, maar ik ben boos uit frustratie en onmacht. Ik voel me gewoon een beetje wanhopig, maar lijden in stilte werkt niet.

Ik ben niet het enige slachtoffer van seksisme. Alle vrouwen in mijn omgeving met wie ik hierover heb gepraat hebben voorvallen heeft meegemaakt waarbij ze zich op een seksistische manier behandeld of geïntimideerd voelden. Sommigen hebben hier zelfs dagelijks of wekelijks mee te maken. Hiermee bedoel ik niet alleen seksisme op straat, want seksisme is overal. In belangrijke politieke functies zijn nauwelijks vrouwen te vinden. Mannen verdienen gemiddeld vijftien procent meer dan vrouwen met een soortgelijke baan. Maar ook mannen zijn ook slachtoffer van het seksisme waartegen ik strijd in mijn ‘social warrior-ship’. Mijn buurjongetje van vroeger wilde heel graag een jurk aan naar school maar mocht dit niet van zijn moeder omdat het ‘voor meisjes was’. Mijn vriend werd op de middelbare school geschorst omdat hij eyeliner en zwarte nagellak droeg. Op de begrafenis van een goede vriendin was hij niet in staat te huilen omdat hem als kind altijd werd verboden te huilen ‘want jongens huilen niet’. Mannen die seksueel geïntimideerd of aangevallen zijn worden vaak niet geloofd of serieus genomen. Het lijkt wel alsof mannen worden afgestraft als ze zich laten zien van een kant die als ‘vrouwelijk’ wordt beschouwd. Het zelfmoordpercentage bij mannen ligt vijf keer hoger dan bij vrouwen. Ook mensen die niet volledig binnen het hokje ‘man’ of ‘vrouw’ passen hebben te maken met seksisme. Er is in de Nederlandse taal bijvoorbeeld persoonlijk voornaamwoord om een genderneutraal persoon aan te duiden. Het woordenboek in mijn tekstverwerker kent het woord genderneutraal zelfs niet. Je zou dus kunnen zeggen dat misschien wel iedereen in zekere mate slachtoffer van seksisme is.

Even terug naar de man op de scooter. Wat me zo boos maakt, is dat zo’n mannetje mij zo’n onveilig gevoel kan geven. Dat hij zichzelf het privilege heeft toegeëigend om de straat en alle vrouwen daarop te beschouwen alsof ze aan hem toebehoren. Natuurlijk is deze man niet representatief voor alle mannen. Misschien had hij zelf ook een slechte dag. Misschien is hij gewend dat dit soort gedrag thuis bij zijn vrouw wèl in goede aarde valt. Misschien is zijn hart gebroken en vertrapt door een vrouw van wie hij hield. Wat er dan ook met deze man aan de hand is, op dat moment gedroeg hij zich tegenover mij als een misogyne lul. En daarom vind ik het moeilijk om begrip op te brengen voor zijn gedrag. Daarbij gebeurt dit soort street harassment mij en vrijwel alle vrouwen die ik hierover spreek veel te vaak. Hieronder vallen ook dingen als catcalling of nafluiten. Dat lijkt misschien onschuldig, en dat is misschien ook hoe de mensen die dit doen erover denken. Maar ik vind het vreselijk om mezelf door de ogen van een onbekende op straat in een object te voelen veranderen.

In een video op youtube is een vrouw te zien die, gefilmd door een verborgen camera, in haar eentje door alle buurten in New York loopt. De hoeveelheid “hey chickie chickie” waarmee ze te maken krijgt is verbijsterend. En helaas ook heel herkenbaar. Dit filmpje heeft veel haatreacties gekregen. Een ervan is gemaakt door een man die zichzelf een filosoof noemt. Hij probeert de kijker erop te attenderen dat de mannen (ook in dit filmpje zijn geen vrouwen te zien die mensen op straat lastigvallen) haar niet lastigvallen, maar alleen aanspreken en begroeten. Hij is boos dat een man ‘geen hallo meer mag zeggen tegen een vrouw die hij aantrekkelijk vindt’. Maar in het filmpje is heel goed te zien dat het hier niet gaat om vrolijk hallo zeggen. De vrouw voelt zich duidelijk ongemakkelijk en in de lichaamshouding en het taalgebruik van de mannen is te zien dat het een vorm van machtsvertoon is. De man in het filmpje bekritiseert voor het dragen van te sexy kleding. Ze draagt een zwarte spijkerbroek en een zwart T-shirt. Hij stelt dat een vrouw die kleding draagt die ontworpen is om het andere geslacht te verleiden, niet moet zeuren als mensen van het andere geslacht daarop ingaan. Maar dit is toch raar? Ik denk dan echt dat de schuld bij de verkeerde wordt gelegd. Het is toch niet het probleem van die vrouw dat de mannen om haar heen zichzelf niet in toom kunnen of willen houden?

Dit heeft me ongewild aan het denken gezet. Het komt vaak voor dat ik rondloop in gescheurde panty’s, hele hoge Dr. Martens of andere kleding die sommige mensen misschien als provocerend ervaren. Ik vraag me af waarom ik dit doe. Ik ben kunstenaar en zie kleding op een manier als een vorm van expressie. Ik wil er niet doorsnee uitzien, want dat vind ik saai. Ik wil in mijn kledingkeuze refereren naar subculturen of stijlen die bij mij passen, zo als bijvoorbeeld de Goth subcultuur, of de Riot Grrl stroming (die voor het feminisme ook belangrijk is geweest). In ieder geval kwam ik op geen manier tot de conclusie dat ik dit doe om mannen te verleiden. Ik vraag me weleens af of ik meer met rust gelaten zou worden als ik meer bedekkende, minder provocerende kleding zou gaan dragen. Toen bedacht ik me dat ik de manier waarop ik me kleed niet zou veranderen voor mijn familie, of zelfs voor mijn vriend, als hij dat zou willen. Waarom zou ik dat dan wel doen voor een lulhannes op zijn scootertje? Het lijkt alsof veel van deze mensen bewust of onbewust de straat als hun eigen territorium zien. Behalve als ik met mijn vriend ben. Dan gebeurt het nauwelijks. Maar ik heb vaak het gevoel dat het dan eerder uit respect voor hem niet gebeurt, dan uit respect voor mij.

In de documentaire “Femme de la Rue” onderzoekt filmmaakster Sofie Peeters een probleem dat bij haar speelt sinds ze in Brussel is gaan wonen; zij en alle andere vrouwen uit dezelfde buurt kunnen geen honderd meter over straat lopen zonder lastiggevallen te worden door hitsige mannen. Ze gaat met een aantal van deze mannen in gesprek. Het lijkt erop dat ze proberen de tijd te doden, en het lastigvallen van vrouwen als iets onschuldigs zien. Na dit gesprek interviewt ze een tv-persoonlijkheid genaamd Mourad, die in zijn verleden vaak op straat rondhing en vrouwen lastig viel. Als ze hem vraagt waarom, antwoordt hij als volgt:

“In elke reclame voor shampoo of tandpasta zie je een naakte vrouw. In Baywatch zie je ze in slow motion lopen. Je ziet vrouwen auto’s wassen in bikini. Hoe wil je jongeren uitleggen dat ze vrouwen moeten respecteren als ze alleen maar naakte vrouwen zien? Zelfs in de disco zie je ze naakt dansen. Overal.”

Helaas zegt hij daarna meteen ook dit:

“Vrouwen zijn niet zo geëmancipeerd. Er is wel emancipatie en vrijheid in westerse landen, maar in mijn ogen blijft de vrouw nog altijd een lustobject voor mannen. Zo is het.”

Met de eerste uitspraak heeft hij denk ik een raak punt. Mensen, in zijn geval jongens, groeien op met een dubbele standaard als het gaat om seksualiteit. Thuis en op school leren ze dat ze meisjes en vrouwen moeten respecteren en mannen en vrouwen gelijkwaardig zijn. Daarnaast wordt er weinig over seksualiteit gepraat. Maar als je kijkt welke boodschap er via de media over seksualiteit wordt verspreid zie je het tegenovergestelde van wat je in je opvoeding geleerd hebt. Vrouwen worden vaak op een hyperseksuele, vaak neerbuigende manier gepresenteerd. Ik kan me voorstellen dat het mede hierdoor moeilijk is voor sommige mensen om een realistisch vrouwbeeld te creëren. De media zijn heel invloedrijk als het gaat om beeldvorming. Kinderen zijn daar kwetsbaar voor, maar volwassenen zijn ook verre van immuun. De media zijn bepalend voor de heersende moraliteit, maar hun motieven zijn niet perse moreel. Veel vormen van massamedia, bijvoorbeeld reclames of Tv-programma’s zijn vooral bedoeld om de mens te vermaken en geld te verdienen. Hierbij wordt er dus vaak niet gekeken naar wat moreel is; dit is voor deze mediabedrijven ook niet zo relevant. Dit vertaalt zich ook naar de ontwikkeling van het vrouwbeeld.

Seksisme bestaat al zo lang de mensheid bestaat. Van de holbewoner die een vrouw aan haar haren de grot mee in trok via Aristoteles, die predikte dat de vrouw slechts een onaffe man was en daarom minderwaardig naar de fantastische vrouwelijke schrijvers, componisten en kunstenaars die nauwelijks in de geschiedenisboeken zijn opgenomen tot uiteindelijk de reclameborden met van borsten glijdende mannen erop. Ik denk dat seksisme een patroon is dat zo diep in het collectief bewustzijn is geplant dat heel veel mensen zich er niet van bewust zijn dat het er is.

Als je erop let kun je overal om je heen seksisme vinden. Van reclamebillboards tot de Wallen, waar vrouwen letterlijk worden gepresenteerd en aangeprezen als producten die je kunt consumeren (ik ben tegen het presenteren van vrouwen op een misogyne manier en niet altijd perse tegen sekswerk, maar dat is weer een ander verhaal). Ook in mijn vakgebied (film en theater) komt het veel voor. Ik zag laatst bijvoorbeeld de film “From Dusk til Dawn”, waarin zowat de enige rol van de vrouw het laten zien van borsten is, zodat we de eindeloze vechtscènes een klein beetje minder saai vinden. En zo kan ik nog wel even doorgaan. Helaas is deze misrepresentatie veel vaker gericht tegen vrouwen dan tegen mannen. Je ziet nou nooit eens twee vrouwen een piemel (of sixpack of bierpens) als glijbaan gebruiken. Natuurlijk is er soms een gespierde, gewillige man te zien in bijvoorbeeld een Jillz-reclame. Maar dat is eigenlijk ook een probleem; mannen willen niet als een object gezien worden. Het schetst een onrealistisch beeld van alle eisen waar een man aan moet voldoen. Ook heerst er een dubbele moraal als het gaat om genitaliën. Of zoals Maude Lebowski in de film “The big Lebowski” tegen the Dude zegt:

“My art has been commended as being strongly vaginal, which bothers some men. The word itself makes some men uncomfortable. Vagina.
They don’t like hearing it and find it difficult to say whereas without batting an eye a man will refer to his dick or his rod or his Johnson.”

Ik vraag me af hoe het zou zijn als allemaal zouden besluiten dat er vanaf nu geen seksisme meer is. We trekken een streep en besluiten dat vanaf nu iedereen gelijkwaardig is. Om te beginnen schaffen we seksisme in de media af. Hierbij wil ik wel het onderscheid maken tussen seksisme en seksualiteit. Ik ben groot voorstander van seksualiteit, en denk dat de mens in principe een seksueel wezen is. Het is onderdeel van ons bestaan, en daarom moet het besproken en afgebeeld kunnen worden. Ik ben tegenstander van preutsheid en seksuele onderdrukking. Seksisme daarentegen, hoeft niet eens iets met seksualiteit te maken hebben. Er was bijvoorbeeld in Engeland een reclame voor een winkel waarop een shoppende vrouw was afgebeeld. Daarbij stond de tekst “Spend his money wisely”. Dit heeft niet direct iets met seksualiteit te maken, maar wel met onderdrukking en de afhankelijke positie van de vrouw in kwestie.

Stel je voor dat we vanaf nu geen mannen meer van blote borsten af zien glijden, maar dat we mensen in pakken van glijbanen af zien glijden. Of kittens. Dit zou een eerste stap zijn. Vervolgens schaffen we de ‘vrouw in de keuken’ humor af. En de mannen op scootertjes die vrouwen lastigvallen. En de moeders die hun zoontjes geen jurk naar school laten dragen. Zou dit voor volledige gelijkheid tussen mannen, vrouwen en alles daartussen te creëren? Ik denk van wel. Maar ik sta niet hoog genoeg in de hiërarchie om dit toe te passen. Een regel gaat er waarschijnlijk niet in de nabije toekomst komen. Toch kunnen we de boodschap doorgeven dat we het er niet mee eens zijn. Als steeds meer mensen inzien dat seksistische uitingen wreed zijn zullen ze misschien niet meer de producten kopen van een bedrijf dat op deze manier adverteert. Mensen willen dan misschien niet naar een Tv-programma kijken dat zich op zo’n manier uit. Ik denk dus dat deze verandering niet vanuit regeltjes hoeft te komen, maar juist vanuit een sociaal bewustzijn.

Zolang de media een seksistische boodschap afgeven zullen mensen op een seksistische manier blijven denken. Zolang de mensen op een seksistische manier denken zullen de media hier met een seksistische boodschap op inspelen. De media en de mensen houden elkaars gedachtegangen in een vicieuze cirkel intact. Dit maakt het moeilijk om uit oude denkpatronen te breken.

Dit denkpatroon is als een gewoonte waar je je niet meer bewust van bent. Het is vreemd en confronterend als iemand je op dit soort dingen attendeert. Het lijkt dan helemaal niet meer over jou te gaan. Als je bijvoorbeeld opmerkt dat iemand in het openbaar in zijn of haar neus peutert en deze persoon ermee confronteert, dan zal de reactie die je krijgt waarschijnlijk in de eerste instantie ontkennend zijn. Men identificeert zich doorgaans niet met dit gedrag. Sterker nog: mensen hebben het vaak echt niet door. Niemand vind het leuk om een openbare neuspeuteraar te zijn. Niemand vindt het leuk om een seksist te zijn. Maar als je dit niet onder ogen kan zien, hoe kun je het dan veranderen?

Tijdens het schrijven van dit essay krijg ik veel zin in wijn. Niet om mij te beschermen tegen menselijke roofdieren, maar gewoon voor de gezelligheid biedt mijn vriend aan om mee naar de supermarkt te gaan. Automatisch hoor ik mezelf zeggen: “Oké, ik ga me snel even opmaken.”
Als ik me in de badkamer op sta te maken bedenk ik me dat dit raar is. In mijn essay preek ik over feminisme en vergelijk ik onbewust seksistisch gedrag met neuspeuteren in het openbaar. Maar intussen ben ik mezelf aan het opmaken zodat ik vijftig meter naar de supermarkt kan lopen. Ik zeg dan tegen mezelf dat ik me opmaak omdat ik nou eenmaal een punk-rocker ben en make-up gebruik als een middel voor zelfexpressie. Maar ik begin te beseffen dat ik mezelf daar nogal mee voor de gek houd. Ik denk terug aan de vorige keer dat ik naar de supermarkt ging zonder make-up. Dat ik voelde hoe iedereen naar mij staarde en mij een vreselijk lelijk meisje vond, en hoe hevig ik wenste dat ik op dat moment een zonnebril had.

Het is dus hypocriet om mezelf te vertellen dat ik immuun ben voor seksisme. Ik ben er wel degelijk vatbaar voor. Komt het doordat ik op TV zie dat je er altijd mooi en vrouwelijk uit moet zien? Maar ik heb niet eens een TV thuis! Wat ik in reclame zie zet mij vaak, althans op bewust niveau, aan om juist het tegengestelde te doen. Of komt het ongemak als ik me niet conformeer doordat ik ik afkeurende blikken om mij heen lijk te zien? Of projecteer ik mijn seksistische denkbeelden op de mensen die ik mijn kant op zien kijken?

Ik ben dus in hetzelfde gedachtepatroon terechtgekomen als dat van de meeste mensen. Ik heb ergens het idee overgenomen dat een vrouw er op een bepaalde manier uit moet zien. Ik heb een seksistisch beeld opgelopen en waarschijnlijk is dit door externe factoren gekomen, zo als reclame of films. Ik weet niet waar het vandaan komt. Maar het zit diep; ik draag al sinds mijn twaalfde elke dag make-up. En nu mijn vriend mij hierop heeft geattendeerd vind ik het heel vervelend van hem, voel ik me persoonlijk aangevallen en wil ik dit gedrag eigenlijk niet aanpassen. Wat als dit niet de enige manier is waarop ik onbewust seksistisch ben? Ik scheer mijn benen terwijl ik daar soms totaal geen zin in heb. Ik kan mezelf echt niet wijsmaken dat dat nog iets met zelfexpressie te maken heeft.

Ben ik nu slachtoffer van seksisme dat vanuit de media en mijn omgeving op mij geprojecteerd wordt? Of ben ik schuldig aan het in stand houden ervan? Ik krijg nu de neiging om mezelf te verdedigen en de media, de oermensen, de mannen op scooters en de rest van de wereld de schuld te geven. Maar ik denk dat ik hierin zowel slachtoffer als schuldige ben.

Ik wil dat iedereen gelijk is, en dat het daarvoor niet uitmaakt of je man, vrouw of iets anders bent. Ik wil me veilig voelen op straat, ik wil me niet meer gekleineerd willen voelen op basis van mijn geslacht en ik wil dat mijn buurjongen gewoon een jurk aan mag naar school.

Ik wil dat de seksist op het scootertje zich niet meer aangemoedigd voelt om vrouwen op straat seksueel te intimideren, maar misschien ooit op een dag een keer een normaal gesprek met een vrouw aanknoopt en zo de liefde van zijn leven vindt die hem al zijn misstappen in zijn verleden vergeeft.

Ik wil dat er soms nog ergens, in de juiste setting, een grapje over vrouwen wordt gemaakt, waar de aanwezigen dan gegeneerd om lachen, omdat een grap over een vrouw inde keuken net zo ongepast is als een dodebabygrap. Ik wil dat vrouwen evenveel geld verdienen als mannen.

En ik denk dat dit ooit realiteit zou kunnen worden. Maar dan moet eerst iedereen, inclusief ik, kritisch naar zichzelf en zijn of haar eigen patronen en gewoontes kijken. En wie weet kunnen we zo samen een wereld creëren waarin op billboards zowel piemels als borsten als glijbaan worden gebruikt.

Links:
Het liedje van L7 dat ik in mijn hoofd had: https://www.youtube.com/watch?v=NAdlZ2F-fs8
Ten hours of walking in NYC as a woman: https://www.youtube.com/watch?v=b1XGPvbWn0A
Femme de la Rue: https://www.youtube.com/watch?v=-r1pkOe4iVg

Een paar vrouwelijke componisten die in de meeste geschiedenisboeken niet zijn opgenomen:


Dit essay verscheen in de reeks Essays 2016-2017, eindteksten Beschouwend schrijven van de tweedejaars studenten van de Schrijfopleiding.

Reacties (0)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *