Consumeren van gesprek, en het woord bedreiging.

Julia ter Veld

-
Julia ter Veld (1994) schrijft scenario's, poëzie en theater. In 2018 speelde ze mee in 'Wijksafari Overvecht' en liep dramaturgiestage bij de voorstelling FASSBINDER van het Noord Nederlands Toneel (met internationale cast). Daar vertaalde ze voor het eerst een hele Nederlandse tekst naar een vreemde taal. Datzelfde jaar (2018) mede-vertegenwoordigde ze Nederlands toneelschrijfland tijdens 'Interplay Europe' waarvoor ze haar eigen tekst naar het Engels vertaalde.

Sindsdien zijn we Julia even kwijt want ze studeert nu aan een Franse toneelschrijfschool in Lyon (Ensatt). Op de schrijfopleiding.nl blogt ze over het ontwikkelen van een drietalige tong, hoe het is om van een vreemd land een thuisland te maken en hoe de verschillende culturen terug te lezen zijn in de taal die mensen blaffen, zingen of spreken, en last but not least: hoe haar schrijfproces verandert.

Latest posts by Julia ter Veld (see all)

De eerste vijf dagen na de vakantie staan in het teken van een ontmoeting met Libanese theatermakers. Ze spreken Frans, Engels én Arabisch. Ik ben zowel jaloers als erg gelukkig. Ze zijn ook niet op hun mondjes gevallen. Ze zeggen: “Kan ik je heel eventjes onderbreken?”, “Ik wil daar even aan toevoegen dat…”, “We moeten goed begrijpen dat…” en “LAAT ME MIJN ZIN AFMAKEN!”. Ik krijg zin om Order! te roepen. Niet omdat ze niet mogen praten, maar gewoon om te kijken wat de gevolgen zijn. Deze actie staat verder buiten vraagstelling want ze vertellen over het huidige onpluize Libanon. Ik ben geen botte lul die daar grapjes over gaat maken. Bovendien is het de bedoeling dat wij (de schrijvers) alles wat we horen om gaan zetten naar een theatrale tekst om vrijdag te lezen. Het is een goed begin van een nieuw jaar. Mijn voornemen (beter luisteren) wordt gelijk op de proef gesteld. 

In drie dagen intellectueel kippenhok ben ik geïntrigeerd geraakt door een vrouw. Laten we haar Aya noemen. Het was duidelijk dat Aya niet op haar gemak was in de Franse taal, terwijl ze het (voor zover ik dat kan beoordelen) prima spreekt. In de discussies intervenieerde ze telkens met een openingszin als: “Ik weet de woorden niet maar ik wilde alleen even toevoegen dat…” En als ze dan klaar was dan keek ze naar waar ze de woorden heen gemurmeld had alsof ze wenste dat die plek zo snel mogelijk in de brand gestoken kon worden. Tijdens de lunch kreeg ik van verschillende mensen op m’n hart gedrukt dat Aya erg perfectionistisch is. Daar plakten ze dan gelijk achteraan: “Pas op dat je niet te streng wordt voor jezelf, lieve schat.” 

In een één op één gesprek vertelt Aya dat je in Libanon een gevecht met de klok krijgt aangeleerd. Je moet de uren in je dag benutten, als je school om 18:00 is afgelopen dan heb je nog zeker 8 uur om een museum te zien, te eten en de stad in te gaan, te dansen en erover te posten op de gram. De volgende ochtend begint de dag weer om half 9, en zorg je dat je fris bent. “Is dat waarom je zo perfectionistisch bent?” floep ik eruit. 

Mijn perfectionisme komt namelijk exact hiervandaan. Ingefluisterd door bijvoorbeeld koffiemokken waarop staat dat je evenveel uren in een dag hebt als Beyonce. Dat je je afvraagt waarom je die koffie niet theatraal de gootsteen in smijt, je jackie omslaat, de auto openbliept om je overvolle dag aan te vangen. De hele tijd die vraag: what would Beyonce do? Ook wel weten dat jij gewoon jezelf bent, maar toch haar als meetlat gebruiken. Ik deel dit voorbeeld met Aya, om de vraag iets minder direct te maken. 

‘Nee’, zegt ze. Haar perfectionisme komt voort uit dat ze het Frans aangeleerd heeft gekregen op school, en er dus niet familiair mee is. Ze kan veel beter Engels spreken, maar nu we hier Frans praten is het voor haar moeilijk om te zeggen wat ze te zeggen heeft. 

We hebben dus eigenlijk een vergelijkbare situatie. Ook ik heb Frans aangeleerd op school, waardoor mijn Frans vaak een directe vertaling is van hoe ik iets in het Nederlands zou zeggen. Dat noem ik de eerste vorm van Frutch. Het omgekeerde (de tweede vorm) gebeurt als ik een Frans correcte zin zeg, maar ga twijfelen omdat ik even niet meer snap wat ik dan precies in het Nederlands zeg. Met andere woorden: als je Frans spreekt zonder dat je het Nederlands loslaat doe je het altijd verkeerd, dan spreek je Frutch. 

Na vier maanden vrijwillige opsluiting in de Franse taal betoog ik veelal dat ik een hoop van mijn schaamte en prestatiedrang ben verloren. Al mijn klasgenoten vreten hun nagels op vanwege de presentatie vrijdag, en ik laat per ongeluk m’n tieten zien terwijl ik m’n trui uittrek. Toch klopt het niet, ik ben altijd al in constant gevecht met mijn schaamte geweest. Het kan niet zo zijn dat ik nu ineens niets te verliezen heb. 

Als buitenlander riskeer ik dat iedereen me alles wat misgaat vergeeft, met als gevolg dat ik verantwoordelijkheden die ik wel kan nemen per ongeluk ook laat liggen. Het mag duidelijk zijn dat als je geen enkele verantwoordelijkheid neemt in een klas, je jezelf isoleert van de groep. Het is dus ook: “uitkijken, dat je niet te zacht voor jezelf wordt, schatje.”

Na het één-op-één gesprek met Aya realiseer ik me dat ik (met mijn slechte Frans) nog zogoed als niks in de groep gezegd heb. ‘Maar ik wilde ook beter luisteren!’ zegt het deel in mij dat zacht wil zijn. Mijn voornemen om ‘beter te luisteren’ betekent dat ik andermans gedachten moet laten binnenkomen. Om die gedachten goed te ontvangen moet je ook precieze vragen stellen, en dus moet mijn mond wel degelijk open, denk ik die avond op weg naar huis. Het wordt ineens heter onder mijn oksels. 

De volgende ochtend hebben we een gesprek met ons vieren, schrijvers onder elkaar. Dit is een veel hetere arena om te interveniëren omdat het taalgebruik intellectueel en hier en daar wollig is. Eén klasgenoot steekt van wal. Ze legt uit dat de Libanezen gezegd hebben dat feminisme niet echt een hot-topic is, maar dat ze in plaats daarvan zelden uitgepraat raken over de positie van de vrouw. Dan wordt ze genuanceerder, ze betreedt een piste die normaal gezien de mijne is, maar ik zit te wiebelen op mijn stoel met een bek vol noordelijke tanden en een hoofd vol frutch. Ik voel de neiging naar perfectie: hoe het idee door mijn hoofd raast dat Fransen woorden die langs mijn tanden vliegen worden opengesneden om met een lelijk accent in de oren van iedereen hier aan tafel te landen. Ik wil niet praten, ik wil luisteren alsof ik daarmee voldoe aan mijn ‘goede voornemen’. Maar als we eerlijk spelen weet ik: dit is het moment. Doe ik mee of doe ik alsof? Ik denk aan Aya’s handen die over haar voorhoofd wrijven alsof ze daarmee de schaamte wegveegt en vraag: “Wat is menace?” 

Ze kijken me aan alsof dat helemaal geen woord is wat zojuist gevallen is. Menace? vraagt mijn klasgenoot. Ik knik. Ze ademt in, haar ogen naar de rechterbovenhoek. Ze denkt na. Ze wiebelt op haar stoel. Een andere klasgenoot valt bij, maar haakt af. Menace (bedreiging) ligt als simpel woord ineens heel ingewikkeld te doen op onze gesprekstafel. Dan begint mijn klasgenoot het in beelden te gooien. Er komt een andere vrouw tevoorschijn, iemand met de gretigheid van een vierjarige en het geduld van iemand van 64. Ze zegt dat als er een uvo boven ons vliegt… en we niet snappen ‘wat het is’, en ‘wat het komt doen’… maar het blijft maar hangen en rare piepjes maken.. – ze knijpt haar vingers samen en opent ze terwijl ze peep… peep… zegt –  dan spreken we van een menace. Ze gaat nog even door: En jij… die de bewoners van die Uvo niet kent… of ‘waar’ die vandaan komt… en dat je helemaal alleen in je vertrouwde land staat, maar die uvo daarboven… dan verandert ineens de gehele vertrouwdheid van jouw land en… nou, dat is dus een menace.”

Het lijkt een beetje op hoe ik mijn perfectionisme uitlegde aan Aya aan de hand van Beyonce-mokken. We voegden deze week allemaal een beetje meer universele beelden en lichaamstaal aan onze betogen toe. Ik geloof dat dat wel eens het recept voor de waarachtige Europese taal zou kunnen zijn: speelser, beeldender, poëtischer. 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *