Domme Lockdown

Julia ter Veld

-
Julia ter Veld (1994) schrijft scenario's, poëzie en theater. In 2018 speelde ze mee in 'Wijksafari Overvecht' en liep dramaturgiestage bij de voorstelling FASSBINDER van het Noord Nederlands Toneel (met internationale cast). Daar vertaalde ze voor het eerst een hele Nederlandse tekst naar een vreemde taal. Datzelfde jaar (2018) mede-vertegenwoordigde ze Nederlands toneelschrijfland tijdens 'Interplay Europe' waarvoor ze haar eigen tekst naar het Engels vertaalde.

Sindsdien zijn we Julia even kwijt want ze studeert nu aan een Franse toneelschrijfschool in Lyon (Ensatt). Op de schrijfopleiding.nl blogt ze over het ontwikkelen van een drietalige tong, hoe het is om van een vreemd land een thuisland te maken en hoe de verschillende culturen terug te lezen zijn in de taal die mensen blaffen, zingen of spreken, en last but not least: hoe haar schrijfproces verandert.

Latest posts by Julia ter Veld (see all)

Het duurde even tot de volgende blog. Eerst kwam het studentenleven ertussen en vervolgens het gebrek eraan. Maar de taalontwikkeling gaat door, het frutch blijft zichzelf ontwikkelen. Ga lekker zitten, we gaan naar beneden scrollen.

De eerste maanden in Frankrijk bracht ik een groot deel van mijn tijd door op een taalschool. Daar werd telkens gezegd dat we dit of dat woord konden ‘employer’. Een employeur is in het frans een arbeidskracht, dus ik vond het fantastisch om te ontdekken dat de Fransen woorden ‘aannemen’ in plaats van zomaar gebruiken. Net zoals dat de Engelsen aandacht betalen (pay attention) terwijl wij gewoon aandacht geven

Vijf maanden later, inmiddels een maand in quarantaine, windt Madame M (mijn enige huisgenoot) zich op over het feit dat we sinds die 13 maart van een sociale in plaats van een fysieke isolatie spreken. Ik leg haar uit hoe het me opvalt dat zij woorden aanneemt alsof het collega’s zijn. Ze snapt het niet. Ik vertel over mijn groeiende fascinatie voor de theorie van Bruno Latour en probeer daarmee het altijd ingewikkelde gesprek over taal – in een vreemde taal – nog een beetje ingewikkelder en begrijpelijk tegelijkertijd te maken. Ze spreekt me zonder blijk van enige geïnspireerdheid tegen. “Embaucher (het échte woord voor iemand aannemen) un mot” bestaat volgens Madame M. niet. Daar gaat de legitimering van mijn zelfverworven wijsheid. Maar ik – haar tijdelijke buitenlandse huisdichter – mag op taalgebied alles van haar, en embaucher de woorden dus vrolijk verder. 

In de theorie van Bruno Latour (socioloog, antropoloog) kan de wereld worden verdeeld in onmeetbaar veel actanten die met elkaar verbonden zijn en daarmee van elkaar afhankelijk. Iets is een actant – iets acteert – als het met zijn intrede de situatie verandert. De zon is bijvoorbeeld een duidelijke actant, maar ook het bureau waaraan je zit beïnvloedt hoe jij zit en is dus een actant. Bijna alles acteert. Door mensen, dieren, dingen gelijk te stellen als actanten wordt het gesprek tussenactanten mogelijk. De mens komt op gelijke voet met de dingen om zich heen, in plaats van dat hen erboven hangt. 

Een jaar geleden belandde ik in zo’n gesprek tussen actanten. Het was tijdens een training ‘Building Conversation’, en we voerden een gesprek met de titel: “Het Parlement van de Dingen”, gebaseerd op dezelfde Bruno Latour. Een gesprek waarvoor actanten worden uitgenodigd om een stelling te behandelen. Een gesprek dus tussen dieren, fenomenen, dingen, mensen, zendmasten… alles wat baat heeft bij de gegeven stelling. De deelnemers (mensen) nemen telkens de rol van een actant aan, en spreken dan als die actant. 

Stel je voor we voeren een gesprek over de repatriëring van een exchangestudent (ik dus) met “De intelligente Lockdown”, “De lockown”, “Het virus”, “De reiziger”, “De gedupeerde oliemaatschappij” en “De aarde”.  

DE INTELLIGENTE LOCKDOWN. – Ik ga niemand iets verbieden of opleggen want ‘de eigen verantwoordelijkheid’ en daarmee ‘de vrijheid’ zijn een hoog goed, en bovendien creëren we zo voorzichtige groepsimmuniteit en staan we uiteindelijk sterker tegen Virus. 

DE LOCKDOWN. – Is de groepsimmuniteit niet meer een schuilnaam voor survival of the fittest?  

HET VIRUS. – Voordat we doorgaan wil ik even één ding duidelijk hebben: Ik heb levende mensen nodig, zonder mensen kan ik niet bestaan. 

Iedereen kijkt naar Reiziger, ongemakkelijke stilte in het parlement. 

DE AARDE.  – Ik ben best blij met Virus en de bijbehorende Lockdowns. Het probleem is vooral daar waar Lockdown weer weg is. Daar is het nu Spaans benauwd.

REIZIGER. – Lockdown neemt al mijn vrijheid af om te doen wat ik doe. Ik ben een reiziger. Door Lockdown kan ik nergens heen. 

GEDUPEERDE OLIEMAATSCHAPPIJ. – Lockdown heeft ons allemaal nogal beet genomen. 

LOCKDOWN. – Virus heeft ons beetgenomen. 

VIRUS. – Sorry maar we hadden het over Reiziger, of die terug gerepatrieerd kan worden. Ik vind dat dat best kan. 

REIZIGER. – Maar ik wil jou niet tegenkomen. 

AARDE. – Wat is dat nou weer voor’n onzin, alsof Reiziger het recht over dat mini beetje grond tussen Lyon en Amsterdam heeft en mag beslissen wie hij onderweg kan tegenkomen. Weet je wie ik allemaal tegenkom op een dag?

REIZIGER. – Het is een ongelijke verhouding. Het virus kan mij en mijn familie vermoorden, ik kan het virus niet vermoorden. 

AARDE. – Ja en Gedeputeerde Oliemaatschappij dan? Die is al jaren bezig mij te vermoorden, net als jij reiziger, met je plannen. 

VIRUS. – Sorry dat ik besta. 

REIZIGER. – Nee, niet doen. Die zeg ik ook wel eens, maar die heeft geen zin. Jongens, we moeten hier samen uit komen. Wie heeft een plan?

Tijdens het voeren van dit soort gesprekken voel je hoe afhankelijk alle actanten van elkaar zijn. Vaak beginnen ze met het wegcijferen van elkaar om hun eigen positie te bepalen. Vervolgens kom je er niet onderuit dat je allemaal van elkaar afhankelijk bent en dus moet samenwerken. Latour zegt dat er genuanceerder zou kunnen worden bezield en ontzield. Wij (mensen) bezielen nu vooral alles dat in dienst staat van onszelf, maar we vergeten de anderen met wie we samenleven en waarvan we evengoed afhankelijk zijn. Bezielen is echt luisteren naar de ziel van een ander zonder dat je daarmee je eigen versie van iemands binnenkant met de gehoorde versie inkleurt. 

Toen ik werd opgebeld door de afdeling internationalisering van de HKU zei ik tegen het andere mens aan de telefoon dat ik liever bij Lockdown (in Frankrijk) wilde blijven. Dat werd eerst niet zo begrepen. Ze boden me aan een ticket terug te vergoeden, m’n verzekering zou komen te vervallen als ik toch bleef en woorden als repatriëring, sociale isolatie en intelligente lockdown (ik zat wellicht in een domme lockdown) suggereerde steeds dat mijn keuze afhing van wat voor mij als enkele pion het beste is. Maar omdat ik ook de stem van vooral de aarde, onze hond en Madame M hoorde leek het toch verstandiger om in Frankrijk te blijven. 

De verschillende manieren waarop we een situatie kunnen formuleren zorgt ervoor dat we hem verschillend kunnen bekijken en dus ervaren. Inmiddels is de ‘domme Lockdown’ in Frankrijk net voorbij en heb ik twee ongekend rijke maanden doorgemaakt. Gezien de opbloeiende innerlijke rust zijn vrienden en geliefden dichterbij dan ooit en blijkt het dus inderdaad om een fysieke isolatie te gaan. “Sociale” is een verkeerd aangenomen bijvoeglijk naamwoord want dan veranderen we de situatie onnodig iets onaangenaams. In deze kwestie nomineer ik de Nederlanders voor het aannemen van het meest sneaky woord. Ik ben gevoelig voor alles wat “intelligent” is, daar wil ik graag bij horen. Dat kan toch niet de bedoeling zijn, dat zo’n woord juist mensen aantrekt. 

One Comment

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *