Een vinger die af en toe in beeld schuift

Latest posts by blogschrijfopleiding (see all)



Een essay door: 
Senna Pauli

televisiekijken

Buiten onze familiebanden, onze vriendschappen en onze liefdes, hebben we nog een andere relatie te onderhouden: met onze ooit kleine en nu zeer grote, vriend, de televisie.



Sommige uitvindingen worden zo’n belangrijk onderdeel van ons leven, dat de wetenschap dat ze er vroeger niet waren haast niet in te denken is. We kunnen rustig stellen dat de televisie de wereld veroverd heeft. In een aflevering van Cribs kunnen we de tien televisies van Lil’Bow wow voorbij zien komen, terwijl wij op een andere zender een documentaire kunnen zien over huisjes van grafstenen en rieten daken, waar de kinderen slechts een paar vierkante meter hebben om te slapen, maar er in één van de hoekjes vrijwel altijd een televisie staat. Hij staat in de huiskamer, in de kroeg, in de sportschool, in het restaurant. Hij mag zelfs mee naar de camping, waar hij in de partytent staat, die alleen maar meegenomen is om de televisie in te zetten.

Het televisietoestel groeide van klein knus kastje voor de rijken, naar thuisbioscoop voor iedereen. 


De grote veranderingen in het design van het televisietoestel tonen aan hoe groot de vraag is. Als de vraag groot is, groeit het aanbod mee.

Een rondje door de Mediamarkt kan ons dat wel vertellen. 
Maar, de aantrekkingskracht van de televisie gaat niet om het toestel zelf maar om wat er uitgezonden wordt via dat toestel. 



Televisie communiceert naar ons wat er gaande is in de wereld. 
Zonder televisie bestond onze wereld uit ons huis, onze stad, ons werk, onze liefdes, onze familie en onze vrienden. We lazen de krant waarin het nieuws overzichtelijk in kolommen stond gedrukt en alleen op die manier kregen we informatie over de rest van de wereld.
Televisie doet meer dan informeren. Door ons naar andere huizen, andere steden, andere levens te brengen, laat televisie ons die levens ervaren, ondanks dat wij gewoon op onze bank, in ons huis, in onze stad zitten. Ondanks dat we morgen weer naar ons werk gaan. 
Wij voelen ons als mensen graag verbonden met andere mensen. Wij ervaren het als prettig om kennis te vergaren over wie-en-wat-dan-ook en wij vinden het fijn als we deel uitmaken van een groter geheel. Televisie kan voor deze ervaring zorgen omdat zij beeldmateriaal gebruikt. Ditmaal niet om verzonnen verhalen te laten zien, maar gebeurtenissen en levens die écht op deze wereld plaatsvinden.


Droomtelevisie
We kunnen televisieprogramma’s onder verdelen in twee categorieën: amusement en kennisgeving. 
Er is ook een schemergebied van documentaires, kunstprogramma’s, wetenschappelijke onderzoeken, intelligente talkshows etc.

 In dit schemergebied maken de programmamakers de keuze om ofwel iets meer te mikken op amusement, of het accent te leggen op kennisgeving.



Amusement is op dit moment de grootste machthebber op tv. Amusement geeft ons een vlucht uit de doodgewone sleur. Voor de paar uurtjes dat wij televisie kijken, mogen we geloven dat een ander leven ook voor ons in het verschiet kan liggen. Of, we mogen geloven dat we het beter hebben dan anderen, of slimmer zijn of knapper zijn dan anderen. Amusement laat ons dromen. 

Meeleven is niet moeilijk bij Holland’s Next Topmodel. Deze meisjes worden getransformeerd van doodnormaal en zelfs een beetje saai, tot sekssymbolen. Ze dragen de duurste kleding en de mooiste make up maar zijn natuurlijk altijd nog ‘gewoon gebleven’. Als de reclamebreak daar is, is de tijd voor de meisjes thuis om hun beste catwalk-loopje te oefenen voor hun moeders aangebroken. Natuurlijk worden zij geen modellen, maar, het is heerlijk om ons eventjes in een irreële droom onder te dompelen. 

Binnen amusement worden we niet geconfronteerd met onze eigen werkelijkheid. We worden niet geconfronteerd met onze tekortkomingen of met de zorgen van alledag. Toch kunnen we wel geloven in het droomscenario dat ons wordt voorgeschoteld. Dit komt omdat amusement ons een werkelijkheid laat zien die trekken heeft van ons leven en tegelijkertijd; of veel moeilijker of veel makkelijker is dan ons echte leven.

Doordat wij ons kunnen identificeren met deze werkelijkheid kunnen wij er ook in vluchten. 

Kunnen wij ons niet identificeren met Holland’s Next Topmodel, dan wel met: 
The Voice of Holland, Masterchef of de Beste Singer-Songwriter. Misschien willen wij wel een leven als: Carice van Houten, Barry Atsma of Chantal Janssen. Jeroen Pauw, Wilfried de Jong of Mathijs van Nieuwkerk. Barbie, Sterretje of Britt. 

De ideeën die deze droomtelevisie oproepen zijn bedrog. De kans dat ons leven verandert in dat van één van deze mensen of dat wij grote prijzen gaan winnen is nihil.

Vreemdgaan
Als je input voor de babbelbox van Man Bijt hond niet leuk genoeg is, stellen zij gewoon een betere persoonlijke anekdote voor.
Als je input voor de babbelbox van Man Bijt hond niet leuk genoeg is, stellen zij gewoon een betere persoonlijke anekdote voor.
In the battles van the Voice of Holland wordt de pitch van de winnende kandidaat voor de uitzending rechtgetrokken zodat hij of zij in de uitzending niet vals klinkt. De andere kandidaat is natuurlijk de pineut.
In the battles van the Voice of Holland wordt de pitch van de winnende kandidaat voor de uitzending rechtgetrokken zodat hij of zij in de uitzending niet vals klinkt. De andere kandidaat is natuurlijk de pineut.

Televisie is entertainment maar entertainment is een onderdeel van het leven en daarmee onderdeel van de afspraken die we gemaakt hebben. Als we ons hierin bedrogen voelen, is dat helemaal niet fijn. We willen dat televisie echt is. Als echt datgene is wat waar is, zou dit betekenen dat echte televisie de waarheid zou moeten laten zien Als we helemaal echte televisie willen maken, moeten we dus iets maken dat volledig objectief is en buiten manipulatie bestaat. Als we dat maken, zal iedereen moeten erkennen dat het echt is, simpelweg omdat het dat is.

Echte televisie bestaat niet
De tweede categorie: kennisgeving moet die echte televisie zijn.

Het Journaal is kennisgeving in zijn meest pure vorm: werkelijk communiceren wat er gaande is in de wereld. In plaats van bezig zijn met het vertellen van een verzonnen verhaal, houdt het Journaal zich bezig met het presenteren van de waarheid.

De rokende torens op elf september, het moment dat ze ineenstortten en de beelden van mensen die de wanhoop nabij uit ramen sprongen- hoewel het zich allemaal in New York City afspeelde was de schok in de Nederlandse huiskamer voelbaar. Dit komt doordat televisie het mogelijk maakt om heel dicht bij de ervaring te komen die de mensen rondom de gebeurtenis moeten hebben gehad. Nu, om heel dicht bij die ervaring te komen is het noodzakelijk dat de beelden over een bepaalde kwaliteit beschikken; alleen de beste beelden komen in het journaal terecht. De kwaliteit waarover die beelden moeten beschikken, is niet alleen toebedeeld aan elf september.

Alle gebeurtenissen die in het nieuws komen moeten voldoen aan de kwaliteit: alles moet duidelijk in beeld zijn, terwijl het lijkt alsof het echt is.

Maar, in feite is het Journaal dus ook niet echt.
Als we echt echte televisie willen maken, zetten we een camera in, bijvoorbeeld, een weiland en we drukken op het rode REC knopje. Vervolgens gaan we koffie drinken bij de boer en na een onbepaalde tijd lopen we terug naar de camera, drukken weer op het knopje en nemen de beelden en de camera mee naar huis. ‘s Avonds zenden we de beelden uit op televisie, zonder hierin te knippen en zonder geluids- of lichteffecten.

Dit zijn de meeste echte beelden die we kunnen maken. En toch. De camera staat altijd in een bepaalde hoek waardoor er beelden uitgesloten worden en de camera staat voor een bepaalde periode aan. Dit zijn keuzes van de cameraman, de regisseur of de redactie van het programma. Er is altijd iemand die keuzes maakt en hier door bewust of onbewust manipuleert. Iets is pas echt echt als wij het zélf aanschouwen.

Echte televisie bestaat niet. 



Onverbloemd
Toch is het streven naar waarheid een oprechte neiging. Als wij waarheid tegenkomen, herkennen wij dat en waarderen wij dat ook. Recent was op televisie een fragment te zien van een Nederlandse rapper die geëmotioneerd zijn spijt betuigt naar zijn gezin op de radio:

“Ik heb meer kapotgemaakt dan ik ooit kan fixen. Ik wil dat iedereen weet dat ik van ze houd. Doe maar even een liedje…”.


Dit fragment wás een radiofragment maar werd onmiddellijk opgepikt door de televisie. Goud materiaal natuurlijk: een stoere rapper die zich ineens en vooral belangrijk, ongepland, van een andere kant laat zien. Deze kant is lelijk en zet krassen op zijn imago. Het lijkt alsof er onbedoeld, waarheid wordt getoond. We zien rapper Lange Frans zoals hij echt is en dat is blijkbaar wat we allemaal willen zien. 
Deze momenten van oprechtheid vallen op binnen de kunstmatigheid van televisie.

Even dringt de opluchting van waarheid de woonkamer binnen. We herkennen deze waarheid en waarderen haar omdat we haar normaal gesproken niet meemaken op televisie. Wij waarderen haar ook omdat wij onszelf herkennen in de menselijke emoties die ineens getoond worden. Denk aan Sven Kramer die zijn wissel verkeerd deed op de ijsbaan en daardoor zijn Olympische Medaille misliep. Ook dit moment was waanzinnig spannend. Sven werd boos op zijn schaatscoach en wij mochten allemaal meegenieten. Zijn boosheid was niet gemanipuleerd maar oprecht.

In het dagelijks leven zijn wij steeds bezig onze menselijkheid te verbloemen door ons anders voor te doen. Zo hopen wij te voldoen aan een standaard die zorgt voor goedkeuring van de mensen om ons heen. In het dagelijks leven is het een opluchting om een eerlijk en oprecht moment met de ander mee te maken. We voelen ons minder alleen.
Hetzelfde gebeurt met waarheid op televisie. De ware emotie van Sven Kramer die boos wordt op zijn coach of het verdriet van rapper Lange Frans geven ons op dezelfde manier het gevoel dat wij minder alleen zijn en dat wij deel uitmaken van een geheel.

Mission impossible


Programmamakers zijn steeds op zoek naar die momenten van waarheid. Maar, en deze conclusie is pijnlijk en voor de hand liggend: deze momenten ontstaan niet uit het niets.
We kunnen ze niet reconstrueren.
We kunnen gaan wachten bij de apen tot ze een trucje doen, als ze het trucje niet willen doen dan gaat het niet gebeuren. Zo ook met televisie. We kunnen proberen al het ‘onverwachte’ te registreren, maar, zodra je dat doelmatig gaat doen is het niet meer onverwacht en niet meer echt. Het effect zal zijn dat we de beelden ongeloofwaardig vinden. Waarheid is dus het best te toetsen met geloofwaardigheid. De kwaliteit die alle televisieprogramma’s moeten hebben is dat ze geloofwaardig moet zijn en dit is een andere kwaliteit dan de waarheid.

Een vinger die af en toe in beeld schuift
De enige manier om de ervaring van waarheid geloofwaardig te maken is niet de ware werkelijkheid tonen maar de werkelijkheid die wij in ons hoofd zo ervaren.
Zo is het noodzakelijk dat The Voice of Holland selecteert op zowel donkere als blanke zangers. Zouden ze allemaal donker zijn, zou het niet geloofwaardig zijn, andersom ook niet. We kunnen zeker stellen dat er echt niet ieder jaar evenveel goede blanke als donkere kandidaten zijn. Maar de balans die wij in ons hoofd ervaren moet overeen komen met het programma. Op die manier is de balans voor ons waar terwijl het programma in feite bedriegt.
Als we de rokende torens van elf september filmen, en die beelden lijken overduidelijk door een cameraman genomen, krijgen wij het gevoel dat hij al twee uur klaar zat en dit is ongeloofwaardig. Er bekruipt ons het gevoel dat we bedrogen worden.

De rookwolken boven de Twin Towers werden met Photoshop heftiger gemaakt omdat de beelden er anders maar wat slap uit zagen.
De rookwolken boven de Twin Towers werden met Photoshop heftiger gemaakt omdat de beelden er anders maar wat slap uit zagen.
We worden geïnformeerd en we geloven dat de beelden echt zijn. De beelden zijn niet echt echt maar dat is de truc.
Televisie is niet hetzelfde als de realiteit. Televisie communiceert een realiteit.

In feite is televisie bezig met de eeuwenoude traditie van verhalen vertellen. Hoewel het lijkt dat je, terwijl je een verhaal vertelt, vaak bezig bent met het nabootsen van de werkelijkheid, doe je uiteindelijk iets heel anders. De werkelijkheid zit overvol nutteloze details, die de boel misschien nuanceren maar uiteindelijk verwarren en ongeloofwaardig maken. 
Programmamakers laten deze nutteloze details weg en selecteren wat ze uitzenden, waardoor wij het gevoel krijgen dat we naar de werkelijkheid kijken. Deze kunstmatige werkelijkheid is geloofwaardiger dan de werkelijke werkelijkheid. 

Als we praten met onze vrienden in de kroeg over neppe televisieprogramma’s is een veelgehoorde reactie, en laat ik eerlijk zijn, het was ook mijn reactie: “Ze moeten in ieder geval niet doen alsof het echt is terwijl het dat niet is!”

Dit is precies wat ze moeten doen. We moeten liegen om echt te kunnen zijn.

Symbiose
Laten we, als laatste, een blik op de toekomst werpen. De kans is groot dat het televisietoestel, zoals het nu bestaat, zal verdwijnen. Maar, het medium televisie zal blijven bestaan. We blijven kijken omdat we daar behoefte aan hebben. Als het kastje naar de stort wordt gebracht, gaan we op onze tablets, brillen en horloges televisie kijken. 
Op dit moment, bepalen de omroepen wat wij te zien krijgen. Door de digitale revolutie wordt het medium televisie meer en meer een publiek domein. Wij kunnen van ons laten horen via allerlei media en op deze manier invloed uitoefenen op de omroepen. De kijker is niet meer een anoniem poppetje maar een mens met een mening. 

Op het gebied van games beginnen de makers, de gebruikers al bij hun product te betrekken. De game vind niet alleen meer op internet maar ook in de dagelijkse werkelijkheid plaats.

In 2001 werd, in de Verenigde Staten: The Beast gelanceerd. De mantra van The Beast was: ‘This is not a game.’ Alles wat met de game te maken had zag eruit als de dagelijkse werkelijkheid. 
De gebruikers van de game kwamen op fora samen. Toen 9-11 plaatsvond, bespraken ze de mogelijkheden om het raadsel wat de ramp meebracht op te lossen. 

Want, wat is nu eigenlijk het verschil tussen een bedacht systeem dat zich een game noemt, en een bedacht systeem dat zich de dagelijkse werkelijkheid noemt? 

Games suggereren natuurlijk al tijden dat de gebruiker een grote rol heeft in de game, ook als dit niet aan de hand is. Dat zij nu voorop lopen in deze ontwikkelingen is niet meer dan logisch. 
Maar, televisie bewandelt hetzelfde pad.



In Nederland werd naast de televisieserie Feuten, een app ontwikkelt waarin wij zelf lid konden worden van een studentenvereniging. De makers stuurden echte pizza’s naar de huizen van trouwe gebruikers gestuurd en dezelfde gebruikers zorgden er met een petitie voor dat de Feuten film een week eerder in de bioscoop uitkwam omdat zij daar behoefte aan hadden.
Nog steeds kunnen wij geloven in een andere werkelijkheid maar hij vindt meer en meer in de dagelijkse werkelijkheid plaats. Onbewuste of bewuste manipulatie wordt een steeds kleiner onderdeel van televisie. 

Zo komen de televisiewerkelijkheid en de dagelijkse werkelijkheid misschien toch tot en onverwachte symbiose, waarin momenten van oprechtheid binnen kunstmatigheid steeds vaker kunnen voorkomen.



Maar, dat blijft gissen.




Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *