rutger in korte broek
20th Dec

Essay 1: Iedereen moet naar de Kardashians kijken

Het regende en het was zaterdag. Ik vulde het auditieformulier voor de Filmacademie in. Mijn favoriete regisseurs zijn Robert Jan Westdijk en Thomas Vinterberg. Ik lees niet vaak kranten, maar wanneer ik dat doe, lees ik Het Parool en De Volkskrant. Vervolgens stond ik stil bij de vraag naar welke televisieprogramma’s ik vaak keek. Ik wikte en woog wat af en vulde braaf in dat ik naar Overspel, Penoza en De Wereld Draait Door keek. Gelukkig werd ik niet aangenomen.


Ik kan niet ontkennen dat ik naar Overspel kijk ter vermaak. Het voelt niet als culturele verplichting. Ik houd van personages als Björn Couwenberg en bovendien spelen er zo veel getalenteerde acteurs in de serie dat er wel een bepaalde magie zou moeten ontstaan. Tegelijkertijd wacht ik nu, nadat de tiende season finale is geweest, op een nieuw seizoen van Keeping up with the Kardashians. Kourtney is namelijk net weg bij Scott, Kim is zwanger van een tweede en Kylie’s vriend Tyga gaat in seizoen elf zijn eerste opkomst maken in de show. Ik praat hierover met mijn Haagse vriendin Sophia, maar mijn voorheen bebaarde intellectuele klasgenoot Just wil er niets van horen. Waarom?

Er heerst een negatieve blik op realityprogramma’s. Er wordt neergekeken op de mensen in het programma en de uitspraken die ze doen. Tegelijkertijd gaat het bij Keeping up, maar ook bij Nederlandse programma’s als Ik heb HET nog nooit gedaan, de eindeloze varianten Barbie en Michael om het leven van echte mensen. Er is geen Jacob Derwig of Kees Prins die grandioos in de huid van een subliem geschreven personage kan kruipen. In deze programma’s zit juist de spanning in het feit dat het gaat om echte mensen in echte situaties, al dan niet uitgekozen door een slimme producent.

Een van deze producenten is Ewout Genemans. Vroeger acteur, tegenwoordig producent en presentator. In een interview met Trouw zegt hij het volgende: “Spannende dingen die ver van me af staan fascineren me. Daarom maak ik ook spraakmakende programma’s als Passie in de polder, over mensen die amateurporno maken, of komend najaar Echte penoze, waarin criminelen over hun leven vertellen. Ik hou ervan om een kijkje te nemen in een vreemde wereld, om grenzen op te zoeken en uiteindelijk wat los te maken bij de kijkers van mijn programma’s.”

Een van de meest gegeven reacties die ik hoor wanneer ik de Kardashians aanzet is, voornamelijk gegeven door mijn vader, “dat kan toch niet!”. Dat is de kracht van de realityprogramma’s. Wanneer we in seizoen twee van Overspel, Willem plots kwijt zijn en blijkt dat Huub Couwenberg hem heeft ontvoerd, riep niemand naar de televisie dat dat toch niet kon, want inderdaad, het kan inderdaad niet, Huub en Willem zijn fictief.

Als ik bij mijn vader langskom, zit mijn broertje in een hoek van de bank met een tablet in zijn handen en oordopjes in zijn oren. Omdat ik een paar keer die oordopjes uit het apparaat heb getrokken, weet ik waar hij naar kijkt. Hij kijkt naar Enzo Knol. Dag en nacht. Ik ben blij dat mijn vader de afstandsbediening van de televisie in zijn handen heeft.

Mijn broertje is tien en omdat ik graag met hem wil blijven levelen kijk ik nu ook naar Enzo Knol. Voor iedereen die niet poogt te levelen met de jongere medemens: Enzo Knol is een YouTuber. Een goedlachse, praatgrage jongen van ongeveer mijn leeftijd die elke dag uit zijn leven filmt en online zet. Hier kijken per dag duizenden, bijna een miljoen, mensen naar. Echt, de kijkcijfers van Overspel en Penoza zijn er niks bij.


(Enzo Knol, Bean Boozled Challenge)

Dat mijn broertje graag naar Enzo Knol kijkt, vind ik prima. Dat hij voor zijn verjaardag graag een Knolpower-shirt wil, vind ik ook goed, dan hoef ik zelf niet nog meer te levelen om wat leukers te verzinnen. Dat hij praat als Enzo Knol baart me zorgen. Dat hij nu “Knolpower!” roept als ik aanbel en hij vervolgens op een hoverboard, precies zo een als Enzo ook heeft, de deur opendoet, brengt mij tot schrijven.

Goed, wat er allemaal op het internet verschijnt kunnen we nou eenmaal niet controleren, dus met alle liefde parkeer ik Enzo Knol even in de hoek van de bank waar toevallig mijn broertje ook al zit. Kunnen ze gezellig samen praten. Wanneer ik vervolgens naast mijn vader op de bank ga zitten en hij zapt langs RTL5 zie ik Roy Donders op televisie, en wanneer ik iets later mijn Facebook-tijdlijn open, zie ik dat mijn vrienden uren in de rij hebben gestaan om een Roy Donders-huispak te kopen. Ik weet niet meer met wie ik wil levelen.

Mijn voorheen bebaarde klasgenoot vindt het bizar dat er zo veel realityprogramma’s op televisie zijn. We studeren al ruim een jaar aan een schrijfopleiding en worden elke dag omringd door de meest getalenteerde mensen van het land. Alle mensen op, en alle afgestudeerden van mijn opleiding zijn in staat om de meest geweldige televisieseries te schrijven. In plaats van met liefde werken aan deze series, solliciteer ik vast naar een baan bij STACH omdat de beschikbare zendtijd wordt besteed aan programma’s waarin een mollige jongen uit Brabant andere mensen laat werken om zijn kledinglijn te realiseren, terwijl hij ruzie maakt met zijn zus, die voor de tweede keer wil trouwen met dezelfde man, omdat ze een pak droeg tijdens de eerste bruiloft.

Televisie is een communicatiemiddel. Televisie communiceert met het volk, het verstrekt informatie. Daarom kijken we naar het journaal. Omdat iedereen na het journaal genoeg informatie tot zich heeft genomen, laat de televisie het volk communiceren met het volk. In feite praten we dus met elkaar.

In het programma Spuiten en Slikken bespreken we met elkaar wat we lekker vinden in bed, in Ik Hou Van Holland bespreken we met elkaar hoe gezellig en knus ons land is. In Overspel en Penoza kijken we naar fictionele personages die reacties zijn op onze maatschappij. Als ik RTL5 aanzet op dinsdagavond, schreeuwt mijn vader naar de televisie. Niemand bespreekt iets. Er valt niets te bespreken. Hij schreeuwt dat hij mij niet meer verstaat door de Brabantse bak stront in zijn oren.

Maar goed, misschien heeft mijn vader een communicatieprobleem.

Want: in de reality-programma’s zien we het ‘eigen volk’. We zien wat we in huis hebben. Tuurlijk, we zien in Overspel wat voor acteurs we bezitten, maar juist bij de reality-programma’s zien we wat voor ménsen we hebben. Wat ze interesseert, hoe ze praten, hoe ze voor problemen staan en hoe ze deze oplossen.

Een voorbeeld hiervan zien we in het programma Superfans, ook van Ewout Genemans. Hierin volgt hij een dag uit het leven van mensen wiens leven volledig in het teken staat van hun idool. Niet alleen worden fans van One Direction of Justin Bieber gevolgd, er wordt voornamelijk meegelopen met de achterban van obscure Nederlandse artiesten. Zo zien we Marielle en Sarina, allebei al tijden superfans van Mike en Collin, wie kent ze niet. Nadat ze met een spandoek en een radio op een plein in Aalsmeer flinke promotie voor het duo hebben gemaakt, bellen ze met Q-Music om aan de kaak te stellen dat ze Mike en Collin eigenlijk nooit draaien.


(Superfans)

“Dat kan toch niet!” riep deze keer mijn moeder naar de televisie. En dat is waar de spanning zit bij deze televisieprogramma’s. Zaken die ons wrang aanvoelen die niet worden afgedaan als fictie, maar als onderdelen van levens van echte mensen. Mensen die wij kennen, want we worden door deze mensen geholpen bij de supermarkt, of wij helpen ze bij de supermarkt, of we komen ze tegen onderweg naar de supermarkt.

Maar waarom zijn het dan juist deze programma’s die grotendeels ontbreken op de zenders van de publieke omroep? Zendtijd die zo ongeveer wordt bekostigd door de televisiekijker zelf. Op dinsdagavond staan Overspel en het programma Chantal blijft slapen, een geweldig programma waarin Chantal Janzen gaat slapen bij een andere Bekende Nederlander, recht tegenover elkaar. Je kunt mij niet vertellen dat niemand dat wilt zien wanneer de kijkcijfers maar liefst 1,45 miljoen bedragen. Overspel behaalt er 825.000.

Als mensen blijkbaar liever kijken naar een programma waarin het ene mens bij het andere mens gaat slapen, waarom wordt dit dan slechts uitgezonden op een zender die niet wordt bekostigd door het volk? Als er een meerderheid de reality-programma’s boven de dramaseries verkiest, moet dit weerspiegeld worden in het televisie-aanbod van de publieke omroep.

Op mijn zesde verhuisde ik van Den Haag naar Venray. Het enige wat de mensen daar van Den Haag wisten was dat het gevaarlijk was en dat ze er anders spraken dan zij. Een paar jaar lang was mijn geschiedenis hen wereldvreemd, totdat Oh Oh Cherso op televisie verscheen. Eindelijk hadden ze een beeld van Den Haag.

Tuurlijk, niemand in Nederland is zo wereldvreemd als een Venrayse inwoner, maar doordat een subcultuur die zij tot op dat moment niet kenden op televisie verscheen, kregen ze er een beeld van. Ze werden al kijkend gedwongen een mening te vormen over deze subcultuur en over de plek waar deze vandaan komt.

Reality-programma’s verbreden een horizon. Ook op kleinere schaal. In Ik heb HET nog nooit gedaan zien we onder andere Marc. Veertig jaar, nog steeds maagd. In plaats van de spot drijven met Marc, zien we een hoopvol en ontroerend verhaal over een wellicht ietwat onhandige, maar oprechte man, waar niet daadwerkelijk iets mis mee is. Naast Marc was er ook een gelovig stel, dat wacht tot ze getrouwd zijn voordat ze seks gaan hebben. Rob van 30, een gespierde, sociale jongen met een iets te bemoeiende moeder en een meisje van 22 dat echt wel met veel mensen gezoend had, maar nog niet verder durfde te gaan dan dat.


(Marc, IHHNNG)

Misschien ligt het er voor redelijke mensen te dik bovenop, maar op mijn bank voor de buis hoopte ik vurig dat er middelbare scholieren naar het programma keken. Meisjes van vijftien die zich onzeker voelen omdat ze niet mee kunnen praten met hun vriendinnen over hun favoriete standje, of jongens met petten in de klas die de jongen die ‘overduidelijk’ nog maagd is belachelijk maken. Het programma is niet educatief opgezet, maar werkt naar mijn idee vrijwel net zo effectief als Het Klokhuis. Er is een onderwerp, er volgt een uitleg (in dit geval gegeven door het onderwerp zelf) en we zien voorbeelden en pogingen tot oplossingen. Omdat de onderwerpen in spraakmakende, maar geen belachelijke, situaties worden gezet, worden ze hét gesprek aan de koffietafel, of in het geval waar ik op hoop, in de aula.

Blijkbaar nemen mensen, niet alleen de inwoners van Venray, ideeën mee uit de realityprogramma’s. Niet alleen gespreksonderwerpen. Zo ook mijn broertje, die al zijn spaargeld opzij zette voor het hoverboard waarop Enzo Knol ook zo vaak rijdt.

Mijn eigen voorbeeld hiervan vond plaats in de kerstvakantie. Ik spendeerde al mijn uren aan Keeping up with the Kardashians. Je kunt me inmiddels alles vragen over de levens van Kim, Kourtney, Khloe, Kylie en Kendall. Alles. Je kunt me ook vragen naar hoe dit programma mijn leven veranderde. Mijn eigen persoonlijkheid verdween namelijk, en zo ook mijn halve garderobe en het gros van mijn make-up stash. Hiervoor in de plaats kwamen de producten die de Kardashians ook gebruiken.

Als enkel mijn kledingkeuze en voorkeur voor make-upmerken veranderde, was er geen probleem geweest. Het probleem was dit: ik werd een ander mens. Wanneer iemand iets vertelde over een gebroken hart, reageerde ik met “oh, poor you, so not fab”. Ook sloot ik elk telefoongesprek af met “love you, bye”. En ik wilde een groot huis in Californië. Ik begon me ongelukkig te voelen in mijn hokje van tien vierkante meter in Amsterdam Noord. Ik voelde me een loser omdat ik geen Range Rover had.


(Keeping up)

Het had aan mij en mijn broertje kunnen liggen, mijn familie komt uit Kosovo, ik weet het, dat is ook niet normaal, maar dat ligt het dus niet. Als ik op straat loop, zie ik klasgenoten van mijn broertje met een camera in hun handen die vloggen over hun dag. Er staan altijd meisjes rondom de producten van MAC in de Douglas sinds uit is gekomen dat Kylie Jenner die producten op haar lippen smeert. Om nog maar te zwijgen over de Bean Boozled Challenge die steevast uitverkocht is bij de Jamin, of over de hoverboard van mijn broertje.

Realityprogramma’s worden zo gemaakt waardoor ze echt lijken. Het is jammer dat ik geen producentenopleiding doe. Ik ben redelijk intelligent en zou in die zin dus precies tussen mijn collega’s passen. Toch zou ik voor een morele keuze staan, want zou ik willen dat mensen geloven dat wat er, mede dankzij mij, zou worden uitgezonden een realistisch beeld van iemands leven is? Als ik kijk naar hoe veel schade het aanricht, niet.

Het is niet erg als mensen willen leven zoals realitysterren, het is erg als mensen denken dat ze dat nodig hebben, als mensen denken dat hun leven er anders niet toe doet. Juist voor de publieke omroep lijkt deze ingang uitermate geschikt. Dat de commerciële zender veel kijkcijfers behaalt terwijl ze hun publiek schade aanricht, is een goede dystopie om van te schrikken en ver van weg te blijven. De publieke omroep heeft eerder laten zien dat ze het kon met het programma Camping Powned.

Camping Powned was een realityserie over gezinnen die door jarenlange financiële problemen niet meer op vakantie konden. Maar, zoals iedereen publieke omroep heeft Powned ook zijn eigen kijk op de maatschappij, en bij Powned komen mensen met een uitkering daar niet zomaar mee weg. Het werd een ‘werkvakantie’. Eentje waarin de gezinnen zichzelf beter leerden kennen en herstellen zodat ze na de vakantie weer mee konden doen aan de arbeidsmarkt. 

Tegelijkertijd was daar ook Rutger Castricum in een korte broek, wat natuurlijk al de entertainment zelve is. Ook de gezinnen werden in al hun glorie, op dezelfde manier als Roy Donders, getoond. Zonder gêne. Met hun eigen taal, hun eigen gedachten en eigen manier van handelen. Eerlijke reality, dus, door de lens van Powned, mét een maatschappelijke insteek.

Powned zendt nu het programma Niet Lullen Maar Poetsen uit. Een programma waarin Rutger Castricum succesvolle (lees: rijke) jongeren uit omgeving Rotterdam volgt. Kijkcijfers: 353.000. Spraakmakend? Ja. Enkel vanwege Rutger Castricum? Mwah. Terwijl ik dit programma keek vroeg ik me af wat dan het verschil was tussen dit programma en het programma van Roy Donders, dat op dezelfde avond wordt uitgezonden.

Bij elk ‘reality-achtig’-programma van de publieke omroep wordt een poging gedaan tot het begrijpen van degene die gevolgd wordt. Er is altijd een soort vangnet die onze vooroordelen uitspreekt of juist doet vervagen, namelijk de presentator, die volgens de normen en waarden van de omroep, de lens van de omroep, vragen stelt en op antwoorden reageert. Bij de RTL-programma’s blijft deze vaak weg.

Deze presentator is eigenlijk essentieel voor het programma, want deze verbindt het programma met de omroep die het uitzendt. Bij programma’s als Ik Heb Het Nog Nooit Gedaan of bij Roy Donders is deze presentator vrijwel nooit te zien. Bovendien stelt hij geen vragen vanuit normen en waarden van de omroep, maar vanuit het menselijke aspect. Het verschil tussen deze twee presentators zit hem denk ik in de missies van de omroepen.

Elke publieke omroep heeft een eigen maatschappelijke insteek. Powned wil ‘op jounalistieke wijze de netwerkgeneratie bedienen’. Omroep MAX wil ‘de ware, vrolijke en actieve aard van de 50+’ers laten zien’ en de AVROTROS ‘is er voor iedereen’. Opvallend is dat dit soort missies bij de commerciëlen juist ontbreken. Op de website van RTL5 staat:’Onze visie is het zich ontwikkelen van broadcaster tot een multimedia contentplatform, met een gediversifieerd aanbod en gediversifieerde distributievormen’.

Ondanks dat iedereen in Nederland achter zijn eigen idealen staat, behalen de commerciële zenders, die programma’s maken los van al deze idealen, de hoogste kijkcijfers betreft realityprogramma’s. Ik denk dat Camping Powned meer aansloeg en spraakmakender was omdat de missie van Powned minder beschermend naar de mensen in het programma toe is. Er is geen AVROTROS-vangnet dat de eerlijkheid inclusief de scheldwoorden, de boeren en de scheten eruit vist. En die scheldwoorden, boeren en scheten zijn blijkbaar de dingen die we willen zien, als we de kijkcijfers moeten geloven.

Daarom pleit ik voor een nieuwe omroep op  NPO1, 2 of 3. Een omroep los van alle culturele normen en waarden. Met of zonder poepende Brabanders, met of zonder Kardashians, maar in ieder geval met meer kijkcijfers dan daarvoor. Een omroep die wordt betaald door de televisiekijker zelf en die ook uitzendt wat de televisiekijker zelf wil zien.

Reacties (0)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *