jersey-shore-funny-quote-deena-scientist
5th Jan

Is het leven niet één grote reality serie?

Of je nou fan bent van de Kardashians, de Bauers, Hagenezen of Engelsen op zuipvakantie, of je nou houdt van drag queens of van koppels die overspel plegen; je verpest je wereldbeeld door te kijken naar dit soort series en je verspilt allemaal bruikbare tijd. Ik ben niet boos op je, ik heb gewoon het beste met je voor reality-tv kijker. Stop dus alsjeblieft met het kijken naar realityshows!

Kijk, ik ben een fervent gebruiker van het internet. Ik lees en bekijk er mijn nieuws, ik zoek er naar interessante en inspirerende filmpjes. Ik kijk naar films, series en documentaires voor vermaak en ik maak dagelijks gebruik van social media. Kortom: lang leve het internet! Maar waar ik de laatste jaren erg tegenaan loop lijkt wel een trend te worden. De sites waar ik veel gebruik van maak worden steeds meer overspoeld door artikelen, filmpjes, plaatjes en GIFjes over realityshows. Ik zie tegenwoordig meer voorbij komen over één van de Kardashians dan over het conflict in Syrië of de tweede Kamerverkiezingen, zelfs op alle zelf respecterende nieuwssites en dat vind ik verontrustend.

Naar mijn idee zorgt reality-tv er namelijk voor dat de kijker een onrealistisch beeld krijgt van wat door de meeste mensen als normale normen en waarden worden gezien. Zo zetten je favoriete series onder andere geweld, overspel, luiheid, verraad, drankmisbruik en zogenaamde ‘first world problems’ in het zonnetje.

Nu denk jij misschien: ‘ik heb een heel goed wereldbeeld, daar gaat een realityshow niets aan veranderen.’ Misschien dat de shows je wereldbeeld niet bewust veranderen, onbewust doen ze dat wel. Want hoe meer je naar dat soort programma’s kijkt, hoe normaler het voor je brein wordt om dat tv-beeld als de echte wereld te zien. Aangezien uit onderzoek door JAMA Psychiatry gebleken is dat de hersenactiviteit aanzienlijk daalt tijdens het kijken naar de televisie, gebeurt dit vaak onbewust. Onbewust wordt het dus steeds normaler om eerdergenoemd negatief gedrag te zien en uit te oefenen. Mensen gebruiken sneller geweld als oplossing, vrouwen worden gezien als gewillige seksobjecten, leugens worden neergezet als waarheden en dit alles zorgt voor angst en wantrouwen. Ik weet niet wat jij daar vindt, maar ik vind dat allemaal erg beangstigend.

Nog zorgelijker vind ik dat vooral de jongere generaties kijken. De generaties die over het algemeen nog vatbaar zijn voor een verknipt wereldbeeld, de generaties die opgroeien met de personen uit deze programma’s als rolmodellen.

Kijk bijvoorbeeld naar ‘Oh oh, daar gaan we weer’, de opvolger van het eerder verschenen ‘Oh oh, Cherso’. Dit programma kwam de afgelopen tijd veel in de media omdat er door drankproducenten en –importeurs werd geklaagd dat RTL het grootschalige drankmisbruik van de Hagenezen faciliteert en aanmoedigt. De jongvolwassen Hagenezen zuipen zich volledig kapot op kosten van RTL, zodat er ‘interessante’ momenten ontstaan die weer ideaal zijn om een aflevering mee te vullen. RTL heeft na de ophef het programma aangepast door het extreme alcoholgebruik niet meer te tonen. Ik vind het goed van de drankproducenten en –importeurs dat ze klagen, al is het om hun eigen merk geen slechte naam te geven, en goed van RTL dat ze actie ondernemen. Maar toch vind ik het raar dat dit pas in het vierde seizoen van dit programma is gebeurd.

Of kijk naar de programma’s ‘Jersey shore’ en ‘Geordie shore’ (de programma’s waar ‘Oh oh, Cherso’ op gebaseerd is). Naast dat er in deze programma’s ook grootschalig drankmisbruik wordt gefaciliteerd en aangemoedigd, bestaat het promotiemateriaal voor deze series voor het overgrote deel uit beelden van vechtpartijen, vreemdgaan en seks. Ook in programma’s zoals ‘Temptation Island’, ‘Are You The One?’ en ‘Ex On The Beach’ wordt er ingezet op de seks en overspel. Er is zelfs een heus spelelement aan toegevoegd. Door middel van wat ik graag rondsletten noem, kunnen de kandidaten hun ideale match/nieuwe lover vinden of hun ex-vriend(in) terugwinnen. Hierbij kunnen kandidaten elkaar wegstemmen, waardoor de spanningen nog hoger oplopen en er, hoe kan het ook anders, drama en ruzies ontstaan. Ideaal beeldmateriaal voor de producenten. In programma’s zoals ‘De Gouden Kooi’ en ‘Get The F*ck Out Of My House’ draait het volledig om het zieken en het wegtreiteren van andere kandidaten, wie als laatste overblijft wint een villa of een grote geldsom.

Deze programma’s geven jou als kijker een beeld mee dat het heel normaal is om dit soort negatief gedrag te vertonen. Daarbij wordt het gedrag vaak zelfs beloond, in de vorm van een vakantie, enorm geldbedrag of villa. Jongeren denken door reality-tv dat ze makkelijk rijk en beroemd kunnen worden en daar niets voor te hoeven kunnen. Zo ontstaat er een grote groep mensen die hun leven gaan vormen naar de levens die zij zien in reality shows. Zij gaan bepaald gedrag vertonen in de hoop dat ze gescout worden voor een programma en zo een beroemdheid worden.

Dat jongeren zich zo laten beïnvloeden door reality-tv vind ik maar raar en ontzettend treurig…
Vooral omdat reality-tv in de realiteit helemaal niet zo realistisch en echt is als het pretendeert te zijn. Achter deze programma’s zit namelijk een heel team dat zich bezig houdt met wat de kijker uiteindelijk te zien krijgt. In het artikel ‘Makers van reality-tv hebben te veel macht‘, dat in april op de site van NRC verscheen, was te lezen dat deelnemers van reality-tv al op voorhand worden gescreend door een redactie op de behoeften van het format – niet op talent. Ze zoeken naar heftige persoonlijkheden, liefst met een bijzonder levensverhaal, die kunnen functioneren in een setting waarbij 24/7 de camera’s op hun gericht zijn. Daarvan worden de uiteindelijke deelnemers gekozen vanwege sociale ongemakkelijkheid, gebrek aan talent en kennis, of een verknipt beeld van normen en waarden.

Barbara Kuijpers, voorheen werkzaam in de reality-tv business, beschrijft in haar boek ‘Niet te filmen’ uitvoerig hoe er voor programma’s als ‘Keeping up with the Kardashians’, ‘Real Housewives’, ‘Utopia’, ‘Oh oh daar gaan we weer’ en andere programma’s binnen die formats, op voorhand scripts geschreven worden voor de serie . In deze scripts staat vaak precies wie er wanneer moet gaan huilen, wie er ruzie krijgen, wie iets doms doet, et cetera. De deelnemers worden door het team achter de schermen aangestuurd om het script te volgen. Dit doen ze door de deelnemers onbewust te manipuleren en op ze in te praten. Zo zorgt het team ervoor dat de deelnemers bepaalde handelingen uitoefenen, dingen zeggen of een bepaalde persoonlijkheid aannemen.

De teams achter deze programma’s zijn dan ook het echte probleem. Zij hebben alle touwtjes in handen over wat jij ziet, hoort, voelt en ervaart tijdens het kijken van reality-tv en hebben in zekere zin dus ook de macht over de vorming van jouw wereldbeeld . Nou zou je kunnen zeggen dat ik me dus eigenlijk niet op jou, maar juist op de producenten zou moeten richten en hen zou moeten verzoeken te stoppen met het maken en uitzenden van die programma’s. Ik snap het als je dat denkt, maar producenten zijn er over het algemeen op uit om geld te verdienen. En laat reality-tv nou net een format zijn dat goed geld binnenhaalt, omdat er veel vraag naar is van de televisie/programma kijkende klant.

Zie je al waar ik heen wil?
Als jij, reality-tv kijker, zou stoppen met het kijken naar realityshows, en met jou heel veel andere reality-tv kijkers, dan zal de vraag dalen, zal er minder geld binnenkomen, en misschien gaan de producenten dan wel programma’s met meer ‘diepte’ maken.

Nee?

Je bent dus blijkbaar toch echt heel erg gehecht aan je realityshows en je blijft gewoon doorgaan met het kijken er naar. Dat kan. Het is een vrij land, en wie ben ik dan om jou daarin tegen te houden. De shows geven je vreugde, voldoening en een goede reden om eens een avond op de bank te hangen met een bak ijs of een zak chips op schoot. Uit onderzoek is gebleken dat reality-tv kijken een goede uitlaatklep is voor frustraties die zich normaal gesproken zouden uiten in conflicten, discussies en competitiegedrag. Dus door het kijken naar reality-tv vermijd je deze dingen en leef je als het goed is een vrolijk(er) bestaan. Mooi meegenomen dus!

Je voelt je verbonden met de mensen op je beeldschermen, leeft met ze mee, lacht ze uit, herkent dingen uit je eigen leven en bedenkt hoe jij zou reageren als je in hun schoenen zou staan. Door het kijken naar de shows heb je weer gespreksstof voor je vrienden/vriendinnen. Je deelt grappige fragmenten of memes, misschien zie je zelfs wel je favoriete realityster terug in een ‘internetgekkies compilatie’ op Dumpert of Youtube.

Je gelooft niet in een god, dat vind je ouderwets. In plaats daarvan geloof je in beroemdheden.
Het zijn jouw nieuwe goden. Het zijn de goden die niet zo veel verschillen van jou en mij. Goden die tastbaar zijn, die normale dingen doen, die op social media zitten, die fouten maken, die verliefd worden, die zich ergeren, enzovoort. Goden die niet ergens boven de wolken leven maar in hetzelfde land als jij, die je op straat tegen zou kunnen komen en die misschien zelfs een paar huizen verderop wonen.

Het zijn de goden waar je altijd op terug kan vallen, die je levensvragen niet altijd kunnen beantwoorden maar wel bereid zijn je relatieadvies te bieden. Goden om wie je kan lachen zonder meteen gestenigd te worden, vaak lachen ze zelfs met je mee. Goden die uitspraken doen die je wel bij blijven, die je begrijpt, die je kan verstaan ondanks dat je soms wel wat ondertiteling nodig hebt. Die geen gebruik maken van stoffige en ouderwetse taal, die nieuwe woorden bedenken of een nieuwe zinsstructuur.

Het zijn niet de goden die zorgen voor kruistochten, godsdienstoorlogen of genocide.
Niet de goden die je vertellen dat je je leven moet beteren, maar die je lekker laten zuipen, feesten en neuken. Goden die je aanraden om bepaalde producten te kopen, die je dan vervolgens ook echt aanschaft, niet om de goden te verblijden maar om jezelf te verblijden. Het zijn de goden waar jij er één van kan worden, zonder dat je wonderen hoeft te verrichten of over moet gaan naar het hiernamaals. Het zijn jouw goden en daarom blijf je kijken.

Het is niet raar dat je zo gefascineerd en geobsedeerd bent door deze goden. Volgens evolutionaire psychologen is daar een heel logische reden voor. Zij zeggen dat, toen ons brein evolueerde, iedereen met een bekend gezicht een ‘incrowd’ lid was, een persoon wiens vrienden en vijanden belangrijk waren om te volgen. Omdat we beroemdheden zo vaak zien in de media, denken we dat zij deel van onze ‘incrowd’ zijn, één van onze vrienden, waar we op moeten letten. Volgens socioloog Satoshi Kanazawa heeft ons brein niet door dat het voor de gek wordt gehouden door de televisie of via andere media. Dit fenomeen wordt ‘Celebrity Worship Syndrome’ (afgekort CWS) genoemd, deze term is echter geen gedegen psychologische benaming. De afkorting CWS staat eigenlijk voor ‘Celebrity Worship Scale’. Dit is een schaal waarop als een soort thermometer de interesse van iemand in een beroemdheid kan worden gemeten. Er zijn drie vormen van CWS, een milde vorm, een gematigde vorm en een intense vorm. De mensen die last hebben van een milde vorm van CWS, hebben een passie voor het praten over hun favoriete beroemdheid, oftewel zij zijn geïnteresseerd. Zij die lijden aan een gematigde vorm van CWS, denken een intense persoonlijke relatie te hebben met hun idool. Het idool betekent veel voor deze mensen en wordt gezien als iets waar op teruggevallen kan worden. De ‘hardcore CWS lijders’, mensen die last hebben van de intense vorm van CWS, denken dat ze een speciale band hebben met hun idool. Zij zijn ervan overtuigd dat de ster in kwestie hen persoonlijk kent en ze zijn bereid alles te doen voor hun idool, zelfs het opofferen van zichzelf.

Men kan dus flink doorslaan in het aanbidden van sterren. Volgens de evolutionaire antropoloog Francisco Gil-White is het echter geen verkeerde bezigheid om te letten op beroemdheden. Mensen zijn geboren om te imiteren en de succesvolle overleving van onze soort ligt in dit talent. Ons niveau van detail in het imiteren ligt veel hoger dan dat van andere diersoorten. Waar een chimpansee een andere aap ziet vissen naar termieten en het basisidee kopieert, kunnen wij mensen de exacte details van de handeling kopiëren voor een succesvolle techniek. De reden voor het letten op beroemdheden is volgens Gil-White dat de sterren meer krijgen van wat iedereen wil hebben, namelijk roem en aandacht. Wij verwachten dat de sterren waarschijnlijk bovengemiddelde technieken gebruiken, die wij zo gedetailleerd willen kopiëren om ons eigen leven te verbeteren.

Het is dus heel normaal om op te kijken naar je idolen, het is zelfs leerzaam. Ik denk ook dat mensen daarom juist ook wel positief gedrag kunnen vertonen als een beroemdheid bijvoorbeeld mensen aan zou sporen om vrijwilligerswerk te gaan doen of meer te gaan bewegen- dat soort dingen.

Beroemdheden hebben al veel macht over de ‘gewone’ mensen, maar wat zou er nou nou gebeuren als deze ‘vriendelijke’ idolen nog meer macht krijgen dan ze voorheen al hadden? En wat nou als de gepretendeerde realiteit van reality-tv steeds meer de ware realiteit wordt?

Neem bijvoorbeeld Donald Trump. Ja daar is hij weer. Zelfs in een essay als deze, waar je het misschien niet verwacht had, duikt hij weer op. Het is dan ook 2017, dus hoe kan het ook anders.
Voor de mensen die nog niet bekend waren met Trump, voordat de shitstorm in de VS – ook wel de presidentiële verkiezingen genoemd – plaatsvond, zal ik kort wat vertellen over de achtergrond van de huidige president-elect.

Voordat Trump zich verkiesbaar stelde als presidentskandidaat had hij al een lange carrière achter de rug als zakenman, jurylid bij beautypageants en in de entertainment industrie. Dat laatste is waar ik het over wil hebben.
Naast dat Trump meerdere malen ‘host’ was bij worstelshows en zelfs een aantal keer mee geworsteld heeft, was hij ook de host van de Amerikaanse show ‘The Apprentice’, een show waarin de skills van een groep ondernemers werd getest. De show maakte van Trump een icoon, die ondanks zijn sociopathische- en narcistische persoonlijkheid toch geliefd was bij het volk.
Fast forward naar 2015: Trump start zijn verkiezingscampagne en komt al snel regelmatig in het nieuws vanwege zijn extreme- en opmerkelijke uitspraken. Nu in 2016 is hij verkozen tot president van de Verenigde Staten.

Volgens Mark Young, die de entertainment industrie bestudeert aan the University of Southern California en co-auteur is van het boek ‘The Mirror Effect: How Celebrity Narcissism is Seducing America’, komt dit gedrag voort uit reality-tv. Reality-sterren proberen door extreem gedrag aanwezig te blijven in het publieke oog. Hierbij ontstaat er onzekerheid en paranoia wat ten koste gaat van het zelfbewustzijn. Volgens Young heeft reality-tv ervoor gezorgd dat ongepast en schandelijk gedrag normaal is geworden, omdat er vraag naar is van de kijker.
Young ziet overeenkomsten tussen dit gedrag en Trump zijn presidentiële verkiezing. “He didn’t have skills in the political arena so … he was able to keep himself ‘fresh’ by being outrageous.” Hij noemt Trump’s overwinning “the greatest ending to any reality TV show in history”.

Trump heeft zijn reality-tv ‘skills’ ingezet om zo zijn overwinning te bemachtigen, en het volk is er dol op. Mensen vinden het normaal dat een presidentiële kandidaat zich zo uitspreekt, velen vinden zelfs dat het tijd werd dat er iemand eens zou zeggen wat ‘iedereen’ dacht. Hij werd en wordt nog steeds door velen als een held gezien. De man die door extreem populistisch gedrag verkozen is tot misschien wel de machtigste persoon ter wereld.

De gepretendeerde realiteit is de ware realiteit geworden.

 

Bronnen:
Onderzoek JAMA Psychiatry
Oh, oh, daar gaan we weer
Makers van reality tv hebben te veel macht
Niet te filmen

Dit essay verscheen in de reeks Essays 2016-2017, eindteksten Beschouwend schrijven van de tweedejaars studenten van de Schrijfopleiding. 

Reacties (0)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *