stephen-radford-121528
18th Mrt

King Konclusie – te gast: Klaas Touwen

Not your average King Kong College: afgelopen maandag hebben wij, vier leerjaren aan theaterschrijvers, met ingehouden adem naar de met precisie gekozen woorden van de dominee geluisterd. Jet en Dyllan (jaar 3) gingen met Klaas Touwen (de dominee) in gesprek over de rol van kunst en religie in het postmoderne denken, te beginnen met een opheldering omtrent de betekenis van het woord ‘religie’ en de rol van de Bijbel:

“Heel vaak wordt het geloof misverstaan als een soort kennisleer, maar dan een rare kennisleer; als kennis van onpraktische dingen, eigenlijk. Als we het dan hebben over iets als ‘weten dat’ of ‘geloven dat’, dan is geloven een soort ‘het voor waar houden van een set onwaarschijnlijkheden’. Het geloof als radicale hoop of ongegrond vertrouwen. Geloven, in religieuze zin, heeft niets met kennistheorie te maken. Ik heb het graag over ‘geloven in’. Dat is in het verlengde van ‘hopen op’, of ‘vertrouwen in’; het is een levenshouding. De Bijbel geeft ons geen informatie; niet over sterrenkunde, niet over geologie, niet over biologie. Het probleem bij fundamentalisten is dat voor hen de bijbel wel informatie geeft. Dan ga je bladeren op een bepaald onderwerp, in de hoop dat je daar kennis uit op kunt halen. Nou, die kennis is dus nul.”

Liever ziet hij de rol van de Bijbel in wezen niet zo veel verschillen van de rol van de theatertekst, omdat beide teksten iets zeggen over menselijke existentie. Bovendien kunnen zowel religie als kunst een tegenkleur vormen voor het moderne WTE-denken, een onderwerp dat in dit KKC uitgebreid aan bod komt. Het WTE-denken (wetenschap, techniek, economie) gaat uit van causale verbanden; het is een manier van denken die instrumenteel is. Zowel religie als kunst verwerpt deze manier van denken, er intuïtief van uitgaande dat er ook regionen zijn van ons mens-zijn die niet logisch te verklaren zijn. Postmoderniteit betekent niet “wat komt er na de moderne tijd?” Postmodern denken is modern denken in de wieg. Wat heeft het moderne denken laten liggen? Daarvoor is religie een goede bron.

“Zoals Nietzsche zei: ‘de wil tot het systeem is een blijk van onrechtschapenheid.’ Zodra je iets in een systeem hebt gezet, is het onwaar. De komst van het postmodernisme betekende het einde van de grote verhalen; nooit meer terug naar de VOC-mentaliteit. De VOC-mentaliteit kent een heel romantisch ideaal. Dat is nu verworpen. Binnen het postmodernisme geldt de opvatting dat de grote verhalen onbetrouwbaar zijn; die hebben een eigen dynamiek en zijn ideologisch, waardoor ze de kleine verhalen wegdrukken. De postmodernen moeten het juist hebben van de kleine verhalen, van de fragmenten. Voor Bijbelteksten geldt; die lepel ik uit een groter verband en probeer ze te deconstrueren; ik probeer ze te ontwrichten en te ontregelen; om zo de teksten weer tot spreken te laten komen. 

Dus spreek ik ook graag over God in fragmenten. Niet als een systeem, niet als iets groots. Op de vraag: bestaat God? zeg ik: volgens mij heeft God wel wat beters te doen dan te bestaan. Als je zegt dat God bestaat, dan heb je Hem zomaar weer bijgezet in jouw wereldbeeld. Het is juist heel belangrijk om God zo te houden dat Hij niet past in jouw wereldbeeld, zodat Hij de stoorzender kan zijn. Ik heb heel veel moeite met het idee dat God bestaat; ik vind dat een onvruchtbare manier van denken.”

Juist door te omarmen dat de hemel is ‘verzonnen’, kun je dichterbij komen. Zoals Herman Finkers het in zijn show ‘Na de pauze’ zingt:

 “Ik zat in een tv-program, het ging nog verder mis.

Er werd me haarfijn uitgelegd, hoe ik me vergis:

De hemel is iets achterhaalds, er wacht ons boven niets.

De hemel, wees nou eerlijk, is een verzonnen iets.

Verzonnnen, dacht ik, ja…

De veertigste van Mozart en de liedjes van Jacques Brel,

Die zijn ook ooit verzonnen, zei ik, toch bestaan ze wel.”

Op de vraag wat een dominee zoal doet, valt veelzijdig antwoord te geven. Het is geen gek idee de rol van de dominee te vergelijken met die van een filosoof; enkel het uitgangspunt verschilt. Dit betekent ook dat de dominee (zelf)kritisch is en altijd bezig zal blijven met religieuze vraagstukken. Zo geeft hij lezingen over antropocentrisme in het Christendom.

“Antropocentrisme betekent dat de mens het centrum van de wereld is. Sommige godsdienstige mensen funderen dat heel graag met het idee dat op de zesde dag, aan het einde van de schepping, God de mens schiep; als de kroon van de schepping. Dan zet ik daar tegenover: Goh, maar die kwam toch pas op de zesde dag? Er was ook een zevende dag. Was er toen niets geschapen? Nee, toen kwam de sabbat. Het eerste wat de mens moest doen was sabbat houden. De sabbat is in dat verhaal dus de kroon van de schepping. Het gaat niet om de mens, de mens moet juist uit het centrum weg, om plaats te maken voor een niet ingevulde ruimte.”

 Betekent dit dat de sabbat het moment is om het geheel van de creatie te aanschouwen? (Dyllan, jaar 3)

“Ja, mooi.”

Er valt een stilte.

“Maar ook dat het een teken is dat de schepping nog niet af is. Dat is vast interessant voor jullie als theatermakers; dat de schepping niet af is, en dat ook nooit zal zijn. ”

Reacties (1)
  • […] (tegen het einde van de winter) de gemoederen sussen. Julia, Renske en Laurens besloten voor het King Kong College met dominee Klaas Touwen nog even wat vitamine D op te snuiven. Enkele minuten na het nemen van deze foto werden ze […]

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *