Kwetsbaarheid; een mooi sociaal streven, of een valse leugen?

Geloof jij dat je ooit volwassen gaat worden? 

“mijn hele binnenkant is een onsamenhangende schets van een mogelijke interpretatie op de werkelijkheid naar beneden afgerond” 

Een levend wezen, zo oud dat zij of hij niet meer groeit, degelijk, groot, huwbaar, meerderjarig, mondig, ontwikkeld, rijp, zelfstandig, lichamelijk en geestelijk volgroeid, iemand die zonder hulp van anderen kan handelen, geslachtsrijp. Over wie heb ik het hier? Gaat er een belletje rinkelen? Nee hé? Of toch wel? Wacht eens even, volgens mij gaat het over jou, de volwassene! Ligt het aan mij, of lees ik in deze meest gangbare definities voor volwassen zijn, dat volwassen zijn betekent dat je af bent? Voelt dat ook zo, ben je nadat je kind was, af? Dit vraag ik aan iedereen die ooit kind was; kan je je herkennen in het hierboven geschetste beeld? Herken je dan ook je binnenkant of alleen je buitenkant? 

Ik herken er geen één. Ik ben niet af, niet zelfstandig, niet geestelijk volgroeid, niet huwbaar. Niet in de spiegel, maar ook niet in mijn dagboek. Toch streef ik elke seconde van de dag naar volmaaktheid, naar perfectie, goedkeuring, mijn hele emotionele huishouding is erop afgestemd, mijn hele binnenkant is een onsamenhangende schets van een mogelijke interpretatie op de werkelijkheid naar beneden afgerond, dat wil zeggen; met het nadeel van de twijfel. Ik geloof niemand die zegt dat zij of hij van binnen voldoet aan de hierboven genoemde definitie van volwassen zijn, jij? 

Met binnenkant bedoel ik hier de gevoelsmatige zelf en met buitenkant bedoel ik de gepresenteerde zelf. We kunnen onderhand wel stellen dat er een gapend gat is ontstaan tussen deze twee benaderingen van het zelfbeeld. Degene die bovenstaande definities heeft bedacht om ‘volwassen zijn’ te omschrijven is vermoedelijk niet bezig geweest met de ‘ik-ervaring’ aan de binnenkant, maar meer met de ‘jij-ervaring’ voor de buitenkant. Af zijn is iets wat je veinst omdat onaf zijn onveilig is, kwetsbaar.  Je bent jezelf steeds meer gaan bekijken door de ogen van de ander en wat je hierdoor wilt zien aan jezelf, is de uitgebalanceerde binnenvetter die zich openlijk kwetsbaar opstelt en daarmee een schare aan leuke contacten, zakenlunches en spannende afspraakjes in de wacht sleept. Je idool is kwetsbaar. Je plaatst een ieder op een voetstuk die iets overwonnen heeft, je looft de worsteling, hoont de mislukking, maar prijst de biecht van de mislukkeling. Hoe vaak zie je niet een bn’er in een praatprogramma vertellen hoe zwaar de depressie was, met de nadruk op ‘was’. En dan iets later, waar je de boeken, de bundel, de plaat, het concertkaartje, het kookboek, etc. aan kunt schaffen.  

Voetjes bij elkaar. 

Alleen als je volledige controle uitstraalt mag je opbiechten dat je een kwartier lang in de foetushouding op het tapijt hebt gelegen omdat je computer niet meer aan ging.” 

Maar is dit niet super tegenstrijdig? Aan de ene kant krijg je dagelijks kreten naar je hoofd geslingerd dat je elke dag leert, dat je blijft groeien, dat je ook maar een mens bent, dat je niet kan toveren, dat je fouten mag maken. Aan de andere kant moet je streven naar perfectie, wordt er van je verwacht dat je een volledig pakket aan vaardigheden met je meedraagt, die je tot een volwaardig mens maakt, een mens dat in elke situatie weet hoe te handelen.  Deze kreten lijken een totaal ander doel te dienen. Je bent onaf, streeft naar perfectie, maar mag jezelf nooit zo zien. Je moet uitstralen dat je open staat voor nieuwe ervaringen die je als mens zullen verrijken, je moet uitstralen dat je jezelf niet af vindt, Je moet zelfs doelen bedenken en formuleren die aangeven dat je bewust bent van je gebreken. Gebreken die alleen goedgekeurd lijken te worden als je op kalme wijze, met een rechte rug, voetjes bij elkaar, met niet te veel handgebaren, op een normaal tempo kan uitleggen hoe je soms de neiging hebt om iemand in de rij van de kassa die voordringt een duw te geven. Alleen als je volledige controle uitstraalt mag je opbiechten dat je een kwartier lang in de foetushouding op het tapijt hebt gelegen omdat je computer niet meer aan ging. 

Je moet je beheersen. Je huilt niet; kan elke emotie relativeren; zorgt goed voor jezelf; gaat langs bij je ouders voor je eigen plezier, niet omdat je je schuldig voelt; je weet hoe je een lamp vervangt zonder bang te zijn voor de elektriciteit ook al heb je de hoofdschakelaar omgezet; je weet op een constructieve manier in-en ontspanning met elkaar af te wisselen en drinkt, maar alleen met mate. Je zet iedere maand wat geld opzij voor het geval dat en als je een emotie voelt op een ongewenst moment, parkeer je hem even en bestel je er ergens later in de week een boek over op een website die zich hard maakt voor het welzijn van werknemers in derde wereldlanden; Je weet wanneer je je moet mengen in een politieke discussie en vooral ook wanneer het verstandig is om dit niet te doen; als je ergens het antwoord niet op weet, geef je dit gewoon toe zonder je ervoor te schamen en doe je dat toch, dan laat je dat niet zien, maar bestel je er een boek over op een website waarbij je de cookies wel of niet accepteer om een reden die voor jou duidelijk is. Je kent altijd de bron van de feiten die je noemt in geëmancipeerde discussies, jaartallen, jaartallen ken je ook, verjaardagen vergeet je niet, je vindt het belangrijk om de verjaardagen van de kinderen van je vrienden niet te vergeten, hun geboortekaartjes hangen bij je op de muur, je studeert hun eerste, tweede en derde namen als je op de wc zit en je leest alle boeken die je worden aangeraden, je komt er ook op terug, met een intelligente vraag. Toch? Dit doe je toch?  

Freud. 

“Je wil gewoon dat iemand je even vasthoudt en tegen je zegt dat het allemaal wel weer goed komt terwijl hij zachtjes je haren streelt en je op je voorhoofd kust.” 

Maar waarom wil je volwassen zijn? Waarom lijkt je gedrag totaal niet op de emotie die daaraan ten grondslag ligt. Emoties? Freud!. Volgens de aartsvader van de psychoanalyse bestaat onze persoonlijkheid uit drie verschillende elementen die zich elk op een andere manier laat zien, daarbij stelt hij ook dat sommige aspecten van onze persoonlijkheid ouder zijn dan anderen, dieper geworteld.  Alle onderdelen van onze persoonlijkheid zijn constant met elkaar in dialoog om zich aan te passen aan de ervaren werkelijkheid. 

Het diepst gewortelde element, waarmee je wordt geboren, houdt zich bezig met al je behoeften en heeft als enige doel, deze zo snel mogelijk te bevredigen, daarbij niet rekening houdend met de werkelijkheid en de mogelijkheden die deze biedt. Bijvoorbeeld; je wil gewoon dat iemand je even vasthoudt en tegen je zegt dat het allemaal wel weer goed komt terwijl hij zachtjes je haren streelt en je op je voorhoofd kust. Je houdt geen rekening met de mogelijkheden die de werkelijkheid biedt; namelijk, je bent alleen en niemand zit te wachten op een labiel wrak. Deze diepste laag (Es/id/oerinstinct/ik wil wat ik wil wanneer ik het wil) zou je ertoe bewegen iedereen die je kent de sms’en, om vier uur ‘s nachts; voor de deur van je vorige liefde te gaan staan; bij je ouders op de bank te kruipen. Dit is het pasgeboren kind dat alleen maar wil en nodig heeft.  

Een laag daarboven, vind je je ego; deze laag houdt zich juist bezig met de werkelijkheid en het mogelijke, je ego stelt zichzelf de vraag welke behoeften relevant zijn, bevredigd kunnen worden en voornamelijk stelt je ego zichzelf de vraag; hoe ga ik dit doen? In het voorbeeld van de behoefte aan tedere geruststelling betekent dit dat je de behoefte registreert, haar toetst aan relevantie en vervolgens besluit dat je niet bij je ouders op de bank gaat liggen, maar wel een paar halve liters drinkt en dan de stad in gaat op zoek naar een knuffel.   

Het derde element volgens Freud, is je superego. Deze laag in je persoonlijkheid is voornamelijk aan het werk om je gedrag te perfectioneren en beschaafd te maken, het helpt je om alle onaanvaardbare neigingen van de oudste laag te onderdrukken en worstelt om je ego te laten handelen op grond van idealistische normen in plaats van op realistische principes; je wil getroost worden; bent kwetsbaar,  je ziet om je heen dat kwetsbaarheid er anders uitziet dan hoe jij het op dit moment voelt (bij jou is er geen sprake van rechtschouderige beheersing) je besluit dat je in je behoefte gaat voorzien, met bier, maar zonder de stad, want eenzame dronkenschap in het openbaar keur je af. De behoefte om vastgehouden te worden door iemand die lieve woordjes in je oor fluistert, bestempel je als ongewenst omdat je vindt dat ze niet lijkt op de vermeende behoefte van al die anderen die opbiechten dat ze eenzaam zijn geweest, ooit, ergens in het verleden.  

72 % fairtrade chocolade. 

“Soms als je in de rij staat in de supermarkt hoor je jezelf denken “Kijk mij nou een granaatappel salade voorbereiden”.” 

Tijd voor volwassen reflectie.  Ongewenste behoeften zijn ongewenst  omdat ze je kwetsbaar maken. Ik durf te stellen dat iedereen zich schaamt voor het gulzige kind in hen, die wil, die nodig heeft, die smeekt, die zeurt en geen compromissen wil sluiten.  

Je geeft dit kind de opdracht om ten alle tijden onzichtbaar te blijven. Je sluit het op onder een dikke laag van reflecties, beheersing, charmante smoesjes, lieftallige leugentjes, genuanceerde overdrijvingen, stiekeme uitspattinkjes op nauwkeurig georganiseerde momenten (bijna altijd alleen of onder invloed). Dit doe je op basis van wat je om je heen ziet, waarvan je de conclusie hebt getrokken; dit gedrag is veilig, dit gedrag maakt me minder kwetsbaar. Je gedraagt je volwassen omdat je erbij wil horen. Maar je gelooft je eigen leugen geen seconde. Soms als je in de rij staat in de supermarkt hoor je jezelf denken “Kijk mij nou een granaatappel salade voorbereiden”. Het zakje Euroshopper bacon wegmoffelend onder een reep 72% cacao fairtrade chocolade. Je glimlacht volwassen naar de verkoper achter de balie maar vanbinnen ga je kapot. 

Wees eerlijk, als je een sollicitatiebrief schrijft, hoe voelt dat dan? Als je aan het opscheppen bent over je ervaring en met hoeveel plezier je nieuwe dingen leert, geloof je dat echt? Herken je jezelf terug in je CV? Volgens Freud kan een disbalans in de drie lagen van ons psyche zorgen voor problematisch gedrag en persoonlijkheidsstoornissen. Een te actief superego (innerlijke criticus, moraalridder) weerhoudt je ervan om impulsief te reageren, zorgt ervoor dat je bevriest in sociale situaties, beweegt je ertoe om elke emotionele uiting te perfectioneren zodat deze past in de morele werkelijkheid die je gekozen hebt om na te streven. Je kiest je gedrag, en je zet het in. Alleen binnen de muren van je eigen huis, met de ramen dicht en alles op vliegtuigstand kan je even het lelijke kind zijn dat je bent. Hoe onbetrouwbaar en onveilig is deze wereld? 

Zei er daar iemand “succesverhaal”? 

“Heerlijk om te zien hoe Doutzen Kroes haar eieren aan laat branden, nu houd je nog meer van haar!” 

Gefeliciteerd, je superego heeft gewonnen. Je gedrag wordt door iedereen geaccepteerd. Je bent een meester geworden in het sluiten van compromissen tussen gevoel en werkelijkheid. Jij kan creatief boekhouden en van je ongewenste emotie een succesverhaal maken. Je gulzige kind wordt een ambitieuze vrouw die weet wat ze wil. Van een in de steek gelaten meisje weet jij een zelfstandige kunstenaar te maken. Van een ongeworteld kleutertje die nergens thuishoort maak jij een moedige reiziger die je zonder gêne aan de hele wereld kan laten zien. Deze overwinning, deze gekozen strategie, is een succesverhaal. Zei er daar iemand “succesverhaal”? Je plaatst iedereen die succesvol is op een voetstuk, nog hoger op het moment dat ze zich kwetsbaar opstellen. En de kinderen dan, die het creatief boekhouden met ongewenste gevoelens niet onder de knie hebben?  Die losers onder ons die niet naar een verjaardag durven omdat we er te weinig mensen kennen? Die zijn te kwetsbaar, geen plek voor. Maak plaats voor de volwassene die zo mooi kan spreken over het innerlijke kind! Maak plaats voor de perfecte imperfecties van de influencer. Heerlijk om te zien hoe Doutzen Kroes haar eieren aan laat branden, nu houd je nog meer van haar! Wat zal ze ooit inderdaad onzeker geweest zijn over haar kookkunsten. Maar is ze dat ook op dat moment van die foto? Zit er onder deze tentoongestelde ‘slechte’ kanten nog wel de oorspronkelijke emotie, de echte angst, het echte verdriet? Ik geloof dat deze er absoluut geweest is, niemand kan een emotie simuleren die nog nooit ervaren is, maar ze worden misbruikt om in behoeften te voorzien die niet aan de tentoongestelde emotie ten grondslag liggen.  

Op het moment dat ik uitspreek hoe onzeker het me maakt dat ik een jaar langer over mijn havo gedaan heb, kan ik me laven aan de goedkeurende blikken en vind ik mij in een warm bad van sympathie en ja-knikkerij. Is dat onzeker, was dat kwetsbaar? Ik wist precies hoe iedereen zou reageren. Ik heb dan niet nodig dat het OK is om een jaar langer over de havo te doen, ik wil dat iedereen me aardig vindt, dapper, diep, eerlijk. In werkelijkheid ben ik gewiekst, manipulatief, berekenend, nep. Maar uit de manier  hoe ik deze leugenachtige anekdote heb gepresenteerd, blijkt dat ik controle heb, ik registreer mijn binnenwereld en beheers de dialoog tussen gevoel en gedrag. Ik ben volwassen, onkwetsbaar.  

Kwetsbaarheid is onzichtbaar. 

Alle volwassenen zijn leugenaars, liegende kinderen die voorbij gaan aan de ware behoefte.

Dit moet anders. Je persoonlijkheid, voornamelijk je gedrag, wordt in grote mate gevormd door idealen die je meekrijgt in je opvoeding, maar ook in steeds grotere mate op het internet, de media, de boeken die je leest. Je superego zorgt ervoor dat je niet zozeer realistisch reageert, zoals je geneigd bent je te gedragen bij de emotie die je voelt, maar eerder moralistisch. Deze moraal is ongezond, deze moraal moet anders. De manier waarop je te koop loopt met je kwetsbaarheid is giftig. Als je ziet hoe iemand eenzaamheid tentoonstelt, stralend op Instagram, hashtag lonely,  denk je dat eenzaamheid er zo uitziet, je kan dat niet rijmen met je eigen ervaring met eenzaamheid en trekt de conclusie dat je ongezond bent, onvolwassen. Ik ga zelfs verder; kwetsbaarheid is onzichtbaar, wat we zien is trots. Het is onmogelijk om daadwerkelijke kwetsbaarheid te laten zien op een van te voren gepland moment. Uitleg in een praatprogramma over het falen in het verleden is niet kwetsbaar, het is ingestudeerd, ijdel en omgezet in een strategie om succes te vergroten; zeer onkwetsbaar. Het publiceren van een boek over het overwinnen van depressie is niet kwetsbaar, het is ingezet.  

Nu wil ik niet zeggen dat we moeten stoppen met praatprogramma’s en boeken schrijven, het internet. Integendeel. Maar een uitgedacht plan om verder te komen op de sociale ladder, onder de noemer van ‘kwetsbaar opstellen’, dat is bulshit. Laten we een klimaat creëren waarin er plaats is voor elke emotie, ook voor trots. Want wees eerlijk, de meeste boeken die geschreven worden over het overwinnen van ongewenste emoties, worden gepubliceerd vanuit trots. Maar je schaamt  je voor trots, dus doe je alsof je kwetsbaar bent, ben je niet, niet als je een boek schrijft, met een uitgever heen en weer mailt, herschrijft, publiceert, erover praat in een praatprogramma en er vervolgens nog een schrijft. Dan gaat het lekker, dan ben je trots. Het zou eerlijk zijn om toe te geven dat je graag wil laten zien dat je trots bent, maar dat je het gevoel hebt dat iedereen je dan een lul vindt, in dat praatprogramma als het aan de orde komt, ongepland.  

Ik roep op om gevoelens tentoon te stellen wanneer ze er zijn en om zuiverdere uitingen te geven van onder welke noemer we ons gedrag plaatsen. Ik ben boos, ik ben het nu. Waarom? Hierom, ik zeg het met een iets verheven stem. Ik ben verdrietig, ik ben het nu, ik vertel het met een trillende lip. Ik schaam me, ik doe het nu, het komt omdat ik niet alleen naar huis wil vannacht en ik denkt dat iedereen aan de bar dat doorheeft, ik vertel het met een kromme rug en de kop omlaag. Ik ben trots, ik ben het nu, ik ben een essay aan het schrijven dat ik belangrijk genoeg vind om door jou te laten lezen. Laten we streven naar het verbaal volwassen worden, eerlijke uitingen geven van onze binnenwereld waarin we nog steeds kinderen zijn. Als we hier allemaal iets eerlijker in zijn, aan elkaar laten zien hoe kwetsbaarheid er echt uitziet (lelijker) zijn we misschien iets minder bang voor elkaar en voor onszelf, worden die vier muren om ons heen waar we ‘s nachts naar staren misschien iets minder veroordelend, kunnen we iets beter slapen en vraag je je misschien iets minder vaak af wat al die anderen beter doen dan jij. 

 

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *