Sterven in de lente

Latest posts by blogschrijfopleiding (see all)

Artikel Mei

Sterven in de lente door Richard Jongeneelen (jaar 2)

Over metaforen

 Secundaire literatuur

Stealing fire from the gods door James Bonnet

Het boek Stealing fire from the gods is vooral een theoretisch boek. Er komen geen specifieke oefeningen in voor die je toelaten om zelf uit te proberen hoe je metaforen kan inzetten binnen je schrijven. Wel worden er veel nuttige dingen omschreven, zoals de verschillende eigenschappen van metaforen, en illustreert Bonnet wat hij bedoelt aan de hand van voorbeelden uit bepaalde types films. Enerzijds bijvoorbeeld een verhaal waar een held in voorkomt, zoals in de Star Wars films. Anderzijds een verhaal dat draait rond een antiheld, zoals in The Godfather.

Hij legt daarbij uit dat een held een personage is dat aan verleidingen weerstaat en zo ontwikkelt of omhoog klimt op de ladder, terwijl de antiheld toegeeft aan verleidingen en daarom het omgekeerde traject doormaakt. Verder haalt hij citaten van andere schrijvers als Joseph Campbell aan of ontleedt hij verhalen die iedereen kent, zoals het sprookje van Sjaak en de bonenstaak. Dit maakt de vaak complexe materie die hij behandelt, toch enigszins behapbaar. Ook legt Bonnet uit hoe het onderbewustzijn werkt in verhalen en verklaart het pad waarop je je begeeft als je op dat niveau aan een verhaal werkt. Verder heeft hij het over de manier waarop grote verhalen  archetypes (basisvormen) bevatten, die als complexe metaforen kunnen beschouwd worden. Ook doet hij uit de doeken hoe je in eeuwenoude verhalen patronen kan leren herkennen, die nuttig zijn voor hedendaagse schrijvers (en filmmakers).
Zo stelt hij dat ‘grote verhalen’ op zichzelf ook metaforen zijn. Alleen al omdat ze onderling sterk verschillen van karakters, ruimtes, handelingen en objecten, waarin je een symbolische betekenis kan ontdekken. Het analyseren van grote verhalen of mythes maakt volgens Bonnet patronen zichtbaar, die archetypes (‘basisvorm’) worden genoemd.  Hij stelt dat deze een podium vormen tussen de verborgen waarheid in een verhaal en de metaforen. Een eerste model van waaruit metaforen kunnen ontstaan.  In deel 2, hoofdstuk 8 van het boek, bespreekt Bonnet wat metaforen zijn en doet een poging om tot een definitie te komen. Waar het in grote lijnen op neerkomt is dat het bij metaforen veelal om een symbolische taal gaat, waarmee je het ene beschrijft terwijl je het andere bedoelt en dat ze ontstaan in de beschrijving van alledaagse dingen, waar we allemaal mee bekend zijn. Dingen die anders gerangschikt worden en zo een nieuwe betekenis krijgen.

Bonnet verklaart echter ook dat de betekenis of herkomst van een metafoor, sterk afhankelijk is van de context waarin die ontstaat of gebruikt wordt. Dit doet hij later verder uit de doeken in deel 3, hoofdstuk 16, waarin eigenschappen van metaforen worden omschreven.

James Bonnet illustreert deze verschillende eigenschappen met voorbeelden uit sprookjes, het Oude Testament, het echte leven of literaire helden zoals Sherlock Holmes. Dit laatste voorbeeld gebruikt Bonnet dan weer bij de bespreking van het beroep van de held in een verhaal, waarbij het werk dat hij uitvoert staat voor een karaktereigenschap of een functie van ons denken. Denk dan bijvoorbeeld aan het beroep van yogalerares, dat staat voor een relativerende aard of persoonlijkheid. Vermommingen is het volgende waar Bonnet aandacht aan besteedt. Het zijn volgens hem bruikbare metaforen om aan te tonen hoe wij ons als mensen kunnen aanpassen in allerhande situaties. Zonder moeite kruipen we in verschillende sociale rollen. Enerzijds die van moeder en zus in de persoonlijke sfeer, anderzijds die van lerares of collega in de professionele sfeer.

Tenslotte doet Bonnet uit de doeken hoe je metaforen modern en relevant kan maken, door hedendaagse elementen te gebruiken . Het kan volgens hem gaan over invloedrijke mensen, populaire handelingen of vernieuwend taalgebruik, belangrijke gebeurtenissen of kunstvoorwerpen.Denk bijvoorbeeld aan Mark Zucherberg, klokkenluiderwebsite WikiLeaks, 3D printen of het verschijnsel waar plots een term voor ontstond, een ‘selfie’. Als je deze eigentijdse dingen volgens James Bonnet recombineert en aan elkaar koppelt, bekom je dezelfde effecten als bij oude metaforen in mythes of legendes. Het enige  verschil is dat de moderne mens zich er makkelijker toe zal kunnen verhouden. Kortom, om metaforen in een nieuw jasje te stoppen, zal je volgens Bonnet met unieke combinaties op de proppen moeten komen die voor variaties zorgen die we niet eerder zagen.

 Writing Subtext  door Linda Seger

In hoofdstuk 5 van het boek richt Seger zich voornamelijk op het creëren van subtekst, door middel van onder andere metaforen. Zo heeft ze het over de manier waarop weersomstandigheden, het moment van de dag of een seizoen waarin je een verhaal zich laat afspelen, kan bijdragen aan hetgeen je probeert te vertellen. In dat opzicht bespreekt ze dat het als schrijver van belang kan zijn om bij de lezer associaties op te roepen bij een bepaald beeld. Het kan bijvoorbeeld gaan over een gevoel dat je als kind overhield aan een stormachtige nacht, waardoor het voor jou nu onlosmakelijk staat voor gevaar dat op de loer ligt. Afhankelijk van wat je als schrijver wilt vertellen, stelt Seger dat je het weer als symbool kan gebruiken voor dingen die onder de oppervlakte broeien. Ze stelt dat seizoenen ons iets kunnen vertellen over de sfeer en betekenis van een film of theaterstuk, waarna ze de associaties bespreekt die de dag of de nacht met zich meebrengen. Bijvoorbeeld nieuwe mogelijkheden of net verkeken kansen.

De plek waar een verhaal zich afspeelt, de setting of context, bespreekt Seger ook. De manier waarop je als schrijver kan sturen wat voor associaties lezers krijgen als ze zich een verhaal zien afspelen in pakweg een claustrofobisch slaapkamertje of net in een uitgestrekt weidelandschap. Vervolgens behandelt ze het feit dat ook de kwaliteit van een locatie iets kan zeggen over het verhaal of zelfs de psychologie van de personages. In dat opzicht heeft ze het ook over de manier waarop een plek of setting een sterke visuele metafoor kan zijn. Bijvoorbeeld de opbouw of afbraak van een huis dat staat voor de groei of aftakeling van een personage. Of een scène die zich afspeelt in de kajuit van een schip, op een stormachtige nacht, als symbool voor een moeilijke, turbulente liefdesrelatie. Verder heeft Seger het nog over de gelaagdheid die je aan een film of toneelstuk kan meegeven door middel van geluiden. Dit bijvoorbeeld om spanning toe te voegen of een specifieke gebeurtenis aan te kondigen. Verder bespreekt ze de manier waarop rekwisieten een rol kunnen spelen in je verhaal. Een voorwerp kan de meest voor de hand liggende betekenis hebben, als de eigenschap om iets te kunnen vastbinden met een touw, maar een touw kan ook voor hele andere dingen staan, zoals het feit dat iemand een gevangene is in zijn of haar eigen leven.

De manier waarop meubels, gebruiksvoorwerpen, gadgets of decoratiestukken eruitzien, kan volgens Seger ook iets zeggen over het personage dat ermee gerelateerd is. Ook de plek waar ze zich bevinden speelt mee. Zo kan een groot bureau in een kantoor met mooi uitzicht als je erachter zit, samenhangen met een succesvol persoon die het goed voor elkaar heeft. Tenslotte bespreekt Seger dat er ook nog zoiets bestaat als personage gerelateerde metaforen. Dit kan bijvoorbeeld slaan op tics en gewoontes die een personage heeft, die ons iets kunnen zeggen over zijn of haar diepste verlangens.

Primaire literatuur

Amores Perros door Guillermo Arriaga

Toen ik een paar maanden geleden het scenario van de Mexicaanse film Amores Perros las, raakte ik  gefascineerd. Met een paar inleidende pagina’s doet schrijver Guillermo Arriaga uit de doeken wat voor thematiek(en) hij in de film wilde verwerken, welke aspecten een belangrijke symbolische betekenis hebben en op welke manier hij metaforen inzette om die symbolische werking binnen het verhaal te versterken. In zijn beschrijving wordt de samenhang van de verschillende verhaallijnen (die samenkomen in een auto-ongeluk), gerespecteerd en vooral ook onderbouwd. Ik kwam te weten wat er op een dieperliggend plan aan het verhaal ten grondslag ligt. Vooral de metaforen die hij heeft ingezet, trokken specifiek mijn aandacht.

In de drie verhaallijnen speelt telkens één man de belangrijkste rol. Octavio, Daniel en El Chivo. Ze staan voor drie levensstadia van de mens: dat van een twintiger (Octavio), het leven van een veertiger (Daniel) en dat van een oudere man (El Chivo). Bovendien is er in ieder verhaal een afwezige vaderfiguur. Octavio vecht thuis met zijn oudere broer Ramiro om de troon, een vader is er niet. In het tweede verhaal verlaat Daniel zijn vrouw en twee kinderen voor een jong en knap model, hij zelf is de afwezige vaderfiguur. Ook El Chivo is zelf de grote afwezige. De man verliet zijn gezin jaren geleden om huurmoordenaar te worden en krijgt later heimwee naar zijn oude leven.

Eén van de metaforen die Arriaga inzette, heeft te maken met honden. Octavio zet Cofi, de hond van zijn broer Ramiro, in bij hondengevechten. Dit om geld te verzamelen, zodat hij er vandoor kan met Susana, de vriendin van Ramiro. Hij vindt dat zijn broer haar slecht behandelt en droomt van een leven met Susana en haar nog ongeboren kind. De relatie tussen Octavio en Ramiro is als die van twee honden die vechten om hun territorium. In het verhaal van Daniel speelt Richie, het geliefde ‘knuffelhondje’ van zijn nieuwe liefde Valeria, een rol. Na het auto-ongeluk moet Valeria geopereerd worden aan haar been. Als zij en Daniel weer thuiskomen, zit ze in een rolstoel. Kort daarna verdwijnt Richie door een gat in de vloer, onder het parket. Hij blijft daar enkele dagen vastzitten. Het staat voor de hel waar Daniel en Valeria door gaan, na de operatie. Het stelt hun relatie sterk op de proef. Vlak na het auto-ongeluk neemt El Chivo de gewonde Cofi onder zijn hoede. Hij verzorgt de hond tot die is genezen. Wanneer hij echter op een dag thuiskomt, blijken al zijn andere honden te zijn doodgebeten. Cofi is een vechthond, El Chivo wordt geconfronteerd met zichzelf en komt later tot inzicht. Hij zelf is immers een huurmoordenaar.

Tot zover de ‘hondenmetaforen’ van Arriaga. Wat mij vooral fascineert en tot dit onderzoek heeft aangezet is de manier waarop je met metaforen diepgang en gelaagdheid kan creëren, waardoor je verhaal naar een hoger plan getild wordt. Ik maakte gebruik van de boeken Stealing fire from the gods  van James Bonnet en Writing Subtext van Dr. Linda Seger. Terwijl het eerste boek theoretisch van aard is, wat nuttig was om tot een definitie te komen, geeft het tweede boek praktische tips om metaforen ook in te zetten binnen je eigen schrijven.

Wat een metafoor is:

Alledaagse dingen, ontleed en artistiek gerangschikt

Een metafoor is een symbolische taal met een verborgen betekenis. Het woord ”metafoor” betekent letterlijk ”overbrengen”, het ene beschrijven terwijl je het andere bedoelt, iets beschrijven dat onbekend is door gebruik te maken van gekende dingen. Metaforen ontstaan in de beschrijving van alledaagse dingen die ontleed zijn en artistiek opnieuw gerangschikt[1]. De betekenis van die echte dingen (van waaruit uiteindelijk metaforen ontstaat) zijn het resultaat van een geschiedenis van associaties die de mens legde. Als die alledaagse dingen artistiek worden behandeld, onthullen ze pas hun kwaliteiten.

Voorbeeld:

Zo betekent vuur alles wat het is en doet. Het is een bron van licht en warmte, die enerzijds creatief en anderzijds destructief kan zijn. Als vuur metaforisch wordt gebruikt, als een symbool, kan het geen enkel van en al deze dingen tegelijk betekenen. Als je de aard van vuur begrijpt, begrijp je ook haar symbolische betekenis.

Heldenberoepen & karaktervermomming: enkele eigenschappen van metaforen

Wat doet die held voor werk?De held in een verhaal kan verschillende beroepen hebben, de specialiteiten ervan zijn functies van het ego[2]. Die functies spelen een psychologische rol, als je in moeilijkheden verkeert. Als je ziek bent rekent de ego dokter ermee af en bepaalt of de ziekte serieus is. Na het doktersbezoek  moet je beslissen of je hem en zijn behandelingswijze vertrouwt, etc. Wordt je aangeklaagd of probeer je een mysterie te ontrafelen, dan zal een ego rechter of detective moeten bijspringen. In realiteit zijn echte dokters, rechters, priesters, etc., daarin gespecialiseerd. Zij weten om te gaan met echte problemen. In een verhaal krijgt dit vorm door het beroep van de held. Alle beroepen of bezigheden zijn metaforen voor specifieke  functies van het bewustzijn[3]

Alles is relatief

Binnen een verhaal is alles relatief. Hetzelfde symbool kan staan voor verschillende dingen, in uiteenlopende verhalen en is dus afhankelijk van de context. De betekenis van een metafoor is afhankelijk van diens relatie tot het geheel[4]. Het is dus niet altijd gemakkelijk om te weten waar metaforen voor staan, als ze buiten de context vallen.

Charlie Chaplin was een doorzetter

Dit geldt ook voor de dominante eigenschap van een persoon. Die kan je afzonderen en verpersoonlijken. Sherlock Holmes is een detective, dat is zijn beroep. Zijn dominante eigenschap is deductief  redeneren. De dominante eigenschap van Othello is jaloezie, die van Charlie Chaplin doorzettingsvermogen en die van Don Juan is lust. Ook Woody Allen heeft er eentje, namelijk zwartgalligheid. De dominante eigenschap van Achilles is woede. Macbeth laat de verschillende kanten van schuld(gevoel) zien. Deze dominante eigenschappen spelen ook  een rol in de echte wereld. Verschillend van moment tot moment, worden we gedomineerd door allerhande eigenschappen: woede als we kwaad zijn, loyaliteit als we loyaal zijn of geduld als we tolerant zijn. Verhalen zonderen deze dimensies één voor één af en onderzoeken ze, om zo uiteindelijk te laten zien hoe ze werken[5].

Niets is wat het lijkt

Wij hebben het vermogen om onze persoonlijkheid aan te passen aan verschillende situaties. We kunnen veel verschillende dingen zijn, binnen allerhande contexten en in interactie met uiteenlopende mensen. In verhalen wordt dit onthuld door het vermogen van een personage om van vorm te veranderen of gebruik te maken van een vermomming. Vermommingen zijn perfecte metaforen voor de manier waarop wij ons karakter aanpassen[6]. We kunnen ook psychologisch transformeren, door dingen te doen die met onze persoonlijkheid in opspraak komen of hem net herstellen. In verhalen zie je dan vaak transformaties plaatsvinden.

Schrijfstrategieën: de vertaalslag

In hoofdstuk 5 van Writing Subtext, gaat Linda Seger uitgebreid in op de manier waarop je binnen je schrijven concreet aan de slag kan gaan met metaforen. De strategieën zijn enerzijds toegespitst op film, zoals wanneer ze voorbeelden van geluidsmetaforen aanhaalt uit de film Jaws, maar anderzijds heeft ze het ook over de manier waarop Shakespeare weersomstandigheden in zijn theaterteksten verwerkte, om bijvoorbeeld aan te tonen dat er storm woedt in het hart van een personage. Tenslotte verwijst Seger ook naar specifieke beeldmetaforen in sprookjes als Sjaak en de bonenstaak, waarbij het ladder klimmen van Sjaak kan terugslaan op ‘’reiken naar het licht van God’’ of het simpelweg zichzelf verrijken. In dit hoofdstuk bespreek ik het gebruik van metaforen die toegespitst zijn op seizoenen, het weer en de tijd van de dag. Vervolgens heb ik het over de manier waarop je geluidsmetaforen in je tekst kan verwerken, om verder te gaan met de metaforische werking van rekwisieten of decor. Tenslotte bespreek ik het gebruik van personage gerelateerde metaforen.

Zomerse middagen vol onweersbuien: over seizoenen, het weer en tijdstip van de dag

Seizoenen kunnen iets vertellen over de sfeer en betekenis van een film[7]. Gedurende welke periode van het jaar speelt het verhaal zich af? In de lente, als de bloemen bloeien, de vogels zingen en alles levendig is? In de herfst, een tijd van nostalgie en verandering? Of wanneer het zomers, broeierig warm is, als de passie tussen jonge geliefden.

Ook het weer kan je als symbool gebruiken voor dingen die onder de oppervlakte broeien. Als je wil overbrengen dat er geen gevaar heerst, kan je een scène op een rustige, heldere avond laten plaatsvinden. Gesteld dat je wilt suggereren dat er iets magisch of wonderlijks staat te gebeuren,  kan je bijvoorbeeld een vallende ster tonen en de maan die een pad verlicht waarover een kind of een schattig elfje rondhuppelt. Shakespeare voegde weersomstandigheden toe als hij wilde verduidelijken dat er een storm woedde in iemands hart[8]. Regen kan betekenen dat we niet meer helder zien en zijn terechtgekomen in een wolkenbreuk. Maar het kan ook staan voor een periode van reiniging, waarin al het slechte wordt weggespoeld. Misschien staat het wel voor de tranen die een personage niet durft te tonen.

Tenslotte speelt ook het moment van de dag een rol. Speelt een scène zich af aan het begin van een nieuwe dag, vol mogelijkheden? In het donker, wanneer je dingen stiekem kan doen? Een koude, grimmige nacht roept hele andere associaties op dan een heldere, zonnige dag[9]. Je kan er ook voor kiezen om te werken met contrasten,  door  iemand bijvoorbeeld te laten sterven in de lente, wanneer  alles in bloei is[10]. De betekenis kan dan zijn: ondanks de dood, gaat het leven verder. Alle details kunnen betekenisvol zijn, maar je springt er best zorgzaam mee om. Daarom moet je ervoor waken dat de details in je tekst niet zomaar willekeurig zijn, alsof er geen doordachte reden is waarom een beeld past bij een idee[11]. Beelden hebben al betekenissen. Die betekenissen overdenk je best, om ze fris en helder te kunnen maken.

De doodsmelodie van de ijskar: over geluidsmetaforen

Een fluitend treinsignaal kan betekenen dat er een trein aankomt, maar kan in een andere context ook staan voor eenzaamheid. Als je met geluid werkt is het goed om aan simpele geluiden te denken die gelaagdheid aan je verhaal kunnen toevoegen[12]. Dit kan door een ander niveau toe te voegen aan een scène, zoals in één van de eerste scènes van de film Jaws. Chrissy, het meisje dat zal worden aangevallen door een haai, gaat zwemmen. Als ze van het strand wegzwemt, horen we het belsignaal van een reddingsboei. Enerzijds is het simpelweg het belsignaal van een reddingsboei, anderzijds kan je er ook het geluid van een doodsklok in horen. Het voegt spanning toe aan de scène en luidt in wat er staat te gebeuren met Chrissy.

Contradictie in de thematiek

Gelaagdheid kan je ook toevoegen door na te denken over een contradictie in de thematiek[13]. Misschien wil je als schrijver een contrast creëren, zoals bijvoorbeeld de dood laten plaatsvinden gedurende de lente, als alles in bloei is. Ondanks de dood, gaat het leven verder. Ook kan je de dood laten plaatsgrijpen in de herfst, een overgangsperiode waarin alles begint te verwelken en de natuur overgaat van volle bloei naar dood. Misschien laat je wel iemand in de zomer sterven, wanneeralles levendig en energetisch is. Dit zou dan kunnen symboliseren dat de stervende persoon en de mensen rond zijn sterfbed het leven missen.

Een voorbeeld van contradictie in de thematiek, zie je in de film The Messenger (2009) van Oren Moverman. Je hoort drie keer het nummer ‘’Home on the Range’’. Eerst als het geluid van een ijskar, later in de verte als mannen hun familie vertellen over de dood van hun geliefden. De ijskarmelodie staat in schril contrast met de tragedie in de volgende scène. De volgende keer zingen twee mannen hetlied in de auto, terwijl het geen vrolijke situatie is. Beide hebben geen thuis. Tenslotte klinkt het lied bij de aftiteling van de film. Het gaat over een veilige, vertrouwde plek, waar ‘’ de lucht nooit bewolkt is’’. De lucht in de film is wel degelijk bewolkt en het is onduidelijk wat de thuis van deze mannen precies is. 

Een lynchpartij op kantoor: de metaforische werking van rekwisieten en decor

Volgens Freud dragen objecten vaak diepe associaties met zich mee. Een mes kan gebruikt worden om mee te snijden of te kappen, maar kan ook staan voor een dreiging, een potentieel moordwapen of een waarschuwing. Alles hangt er vanaf hoe je het behandelt[14]. Een touw kan een rekwisiet zijn om een paard mee vast te binden en naast dat praktisch nut geen betekenis hebben. Het kan echter net zo goed betekenen dat er een groep mensen onderweg is, die belust zijn op een lynchpartij. Verder kan een touw staan voor gevangenschap, het verliezen van vrijheid of een manier om iets of iemand in bedwang te houden.

Al deze ideeën kunnen je verhaal verrijken, omdat ze iets vertellen over de thematiek en zelfs emoties als angst, bezorgdheid of empathie kunnen opwekken[15]. Rekwisieten zoals meubels kunnen de ware betekenis van een verhaal onthullen[16]. De grootte of positie van bureaus in een kantoor, zegt misschien iets over de verhouding tussen bepaalde personen. Hoe groter het bureau, hoe verder het is verwijderd van anderen en hoe minder papier op het bureaublad, hoe hoger de status. Als het bureau in een privaat kantoor staat, des te beter. Als het een raam heeft al helemaal. Staat het tenslotte in een hoek waardoor je een mooi uitzicht hebt als je erachter zit, dan zal de persoon die er veelal zit vast een belangrijk iemand zijn.

Tekenen tijdens het bellen:   overpersonage metaforen

Soms gebruiken personages metaforen in hun dialogen zo, dat het hun identiteit verklaart[17]. Of de taal die ze gebruiken is precies wat we zouden verwachten. Een sportfiguur zal wellicht sportmetaforen gebruiken, of hij het nu over sport heeft of iets anders. Misschien vraagt hij wel, ‘’Heb je gescoord vannacht?”. Een advocaat, leraar of minister zal misschien zeggen, ‘’Doe het volgens het boekje’’. Iemand op de schouder tikken of iemands handen masseren om hem of haar op te warmen, is dan weer meer iets voor een verpleegster of een masseur. In deze gevallen zit de metafoor vervat in de tekst, omdat het vertelt wat we eigenlijk al weten over het personage[18].

De metaforen die een personage gebruikt kunnen ook tegenspreken wat we denken te weten en zo verborgen eigenschappen van diegene onthullen[19]. Stel je voor dat een personage vertelt dat hij een pacifist is, nooit een vlieg kwaad doet en niet in oorlog gelooft. De metaforen in zijn taal vertellen echter iets heel anders.  Ze zijn vol van verwijzingen naar geweld. Als deze metaforen je opvallen, kan je verwachten dat de dingen niet zo zijn als ze lijken. De metaforen die personages gebruiken, vertellen ons iets over hun onderliggende verlangens[20]. Ze kunnen in de taal vervat zitten of in gebaren en handelingen. Een accountant die van muziek houdt, maar niet wilt toe- geven dat hij liever muzikant wilt zijn, neuriet misschien de hele dag door op zijn werk. Iemand die stiekem liever een kunstenaar wilt zijn, maakt misschien wel kleine tekeningetjes tijdens ieder telefoongesprek.

Conclusie

Door dit onderzoek ontwikkelde ik een scherper oog bij het kijken naar theater of films. Het vergrootte mijn bewustzijn van bepaalde dingen. Zo zal een klein voorwerp, een terugkerend beeld of een geluid dat veelvuldig hoorbaar is, me niet gemakkelijk meer ontgaan. Je mag er wel vanuit gaan dat de maker of schrijver goed heeft nagedacht over het inzetten van deze theatrale of filmische elementen. Hetzelfde kan ik concluderen wat betreft mijn eigen schrijven. Zo zal ik vanaf nu niet zomaar een element kiezen dat kan bijdragen aan het verhaal dat ik schrijf, maar nadenken over de manier waarop het bijvoorbeeld als symbool het gehele verhaal kan versterken. Daarnaast begrijp ik ook dat het goed is te beseffen dat het element dat je kiest, sterk uiteenlopende associaties kan oproepen bij lezers of toeschouwers.

Wat me ook bijblijft naar aanleiding van het onderzoek, is dat je door je personages concrete handelingen te laten uitvoeren, hun dramatische dubbelheid, innerlijke conflict of drijfveer kan verduidelijken. Dit door hen bijvoorbeeld een tic of slechte gewoonte mee te geven, die iets zegt over een dieperliggend verlangen. Zoals het voorbeeld van de man met de kantoorbaan die de hele dag door liedjes fluit omdat hij liever muzikant was geworden. Verder was het ook nuttig om te lezen dat de omgeving waarin je verhaal zich afspeelt, het je personages moeilijk kan maken of iets over hen kan vertellen. Zoals regen die staat voor het feit dat ze niet helder meer kunnen zien of de tranen die ze niet durven te tonen. Dat de omgeving waarin je personages zich bevinden veelal een rechtstreekse uitwerking heeft op je personages, was niet nieuw om te horen, maar bijvoorbeeld bij het schrijven van mijn eenakter zeker het geval. Mijn twee personages bevinden zich in het koude water en dat maakte het voor mij een grote uitdaging om te kijken wat dit kan doen met de manier waarop ze handelen en met elkaar praten. Zo probeerde ik hen zo goed mogelijk op de situatie (hun boot is gezonken, ze hangen aan het deksel van een koelbox) en op elkaar te laten reageren, in de omgeving waarin ze zich bevinden. Laten zien in de taal die ze spreken en de handelingen die ze uitvoeren, wat de omgeving ook daadwerkelijk met hen doet, was voor mij een grote uitdaging en niet eenvoudig.

Het onderdeel waarin James Bonnet het heeft over de eigenschappen van metaforen, vond ik erg nuttig en bruikbaar. Eén van die eigenschappen, die  volgens mij essentieel is bij het bespreken van de manier waarop je zelf tot goede metaforen kan komen, is de relativiteit. Eenzelfde symbool kan staan voor verschillende dingen, in verschillende verhalen en is dus afhankelijk van haar relatie tot het geheel. Dat is waar het op neerkomt. En dat vind ik belangrijk om te onthouden. Je bepaalt als schrijver of maker zelf welke symbolen een meerwaarde geven aan jouw verhaal. Het kan een klein voorwerp zijn, dat staat voor een grote of belangrijke karaktereigenschap, houding of ingesteldheid die je personage ontwikkelt.

Zo gaat de film ‘Gloria’, van Sebastian Lelio over een gescheiden vrouw van achtenvijftig. Ze geniet van het leven en bezoekt graag vrijgezellenfeesten. Aan het begin wordt duidelijk dat ze klaar is voor een nieuwe relatie. Ze stelt zich er helemaal voor open. Gloria woont in een klein flatje, waarin aan het begin constant een naaktkat binnendringt. Hij is van de bovenbuurman, maar die is depressief en kan niet voor het beestje zorgen. In het begin irriteert de kat Gloria mateloos. Ze brengt hem telkens terug. Als de man op wie ze verliefd wordt, en aan wie ze zich blootgeeft, haar laat zitten, komt ze thuis en laat voor het eerst de kat toe. Ze jaagt hem niet weg, maar neemt hem bij zich. Het zich blootgeven had niet het gehoopte effect, het schrikte de man af. Gloria krijgt het niet over haar hart om de kat weg te jagen. Erna volgt een scène waarin Gloria naakt, liggend met de kat op haar buik, een joint rookt. Ze wilde zich blootgeven voor nieuwe liefde, maar eindigt eenzaam. De openheid schrikte haar lover af en hij ging ervandoor. Gloria neemt de kat onder haar hoede als compensatie voor het gemis van mensenliefde.

Bibliografie

Bonnet, James. Stealing Fire From The Gods: A Dynamic New Story Model for Writers and Filmmakers. Studio City: Michael Wiese Productions, 1999.

Seger, Linda. Writing Subtext: What Lies Beneath. Studio City: Michael Wiese Productions, 2011.

Arriaga, Guillermo. Amores Perros. Londen: Faber and Faber Limited, 2001.

[1] Blz 41 Stealing fire from the gods

[2] Blz 89 Stealing fire from the gods

[3] Blz 90 Stealing fire from the gods

[4] Blz 87 Stealing fire from the gods

[5] Blz 91 Stealing fire from the gods

[6] Blz 92 Stealing fire from the gods

[7]Blz 105 Writing subtext

[8] Blz 106 Writing subtext

[9] Blz 108 Writing subtext

[10] Blz 108 Writing subtext

[11] Blz 108 Writing subtext

[12] Blz 114 Writing subtext

[13] Blz 114 Writing subtext

[14] Blz 114 Writing subtext

[15] Blz 114-115 Writing subtext

[16] Blz 116 Writing subtext

[17] Blz 121 Writing subtext

[18]Blz 122 Writing subtext

[19] Blz 122 Writing subtext

[20] Blz 122 Writing subtext

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *