6897bfb818_1390489312_Nonchalant-weglopen-van-explosies__flat
24th Nov

Wat staat hier nu echt? – 2

Om er weer even in te komen, nogmaals wat synoniemen voor het woord ‘echt’

Waarachtig, juist, niet vervalst, precies als in de werkelijkheid, geen namaak, niet vals, beslist, heus, wezenlijk authentiek, pur sang, origineel, geheid.

Vandaag hebben wij dit artikel voor u geanalyseerd.

Overheden, het leger, de politie en andere autoriteiten hebben na de aanslagen in Parijs allerlei veiligheidsmaatregelen aangescherpt. Maar wat kun je als burger eigenlijk doen voor je eigen veiligheid? In hoeverre kun je jezelf in een geweldsituatie beschermen? En hoe vergroot je de kansen dat je zoiets overleeft?

Na de aanslagen in Parijs zijn we natuurlijk allemaal ontzettend bang voor dreigende terreur. Dit artikel pretendeert veel: het vergroten van onze overlevingskansen tijdens een aanslag. Presteert het dat ook?

Onderzoek leert dat mensen in dit soort situaties grofweg in drie groepen te verdelen zijn. Driekwart raakt zo in de war dat ze nauwelijks nog in staat zijn te handelen. Tien procent raakt in paniek en reageert zo dat ze zichzelf en hun omgeving nog meer in gevaar brengen. De resterende vijftien procent is daadwerkelijk in staat om te reageren op een manier die hun overlevingskansen vergroot.

Welk onderzoek dan? En hoe hebben ze dat onderzoek gedaan? Mensen bewust in een onveilige situatie gebracht? Reacties geanalyseerd van werkelijke aanslagen?

Driekwart raakt in paniek: Je kunt er dus van uitgaan dat je daarbij hoort en niet in staat bent om adequaat te handelen. Niet echt bevorderend voor de overlevingskans.

Vaak merk je pas tot welke categorie je behoort, als je in een geweldsituatie belandt. Volgens veiligheidsdeskundige Charlie McGrath is het mogelijk om je natuurlijke neiging te veranderen als er een aanslag plaatsvindt.

Gelukkig wordt er een deskundige bij gehaald, Charlie McGrath, die ons vertelt dat we onze natuurlijke neiging kunnen veranderen. Maar hoe doen we dat? Komen er nog verdere tips, uitleg ademhalingsoefeningen?

Blijkbaar weten we pas hoe we reageren in een gevaarlijke situatie wanneer we er ook daadwerkelijk in belanden. Moeten we ons dan massaal in onveilige situaties storten om alvast te oefenen voor een echte aanslag?

McGrath, die heeft gediend bij de Irish Guards en al jaren journalisten voorbereidt op oorlogsgebieden, vertelt dat je niet paranoïde moet worden. Het helpt om je voor te bereiden op mogelijk onheil.

McGrath bereidt journalisten al jaren voor op oorlogsgebieden, weer dezelfde vraag: hoe dan? Dat is juist wat er interessant aan is, niet zozeer dát het gebeurt.

Je moet niet paranoïde worden. Ja. Best logisch. Niet paranoïde worden. Maar stel nou dat het toch gebeurt, Charlie McGrath, wat dan? Wat nou als we overal mogelijk gevaar zien, het idee hebben dat we worden achtervolgd, dat iedere man naast ons in de bus wel een heel verdachte tas bij zich heeft. Hoe schakelen we die gevoelens uit? En waar ligt de grens tussen gezonde waakzaamheid en paranoïde gedrag? Een definitie voor paranoïde gedrag zou erg handig zijn. Laten we ervan uitgaan dat paranoia een eenduidig begrip is, niet voor interpretatie vatbaar, wat doe je er dan aan? Naar de psycholoog? Je onderbuikgevoel negeren? Je afsluiten voor de wereld? Het is alsof je moeder je afdwingt dat je het gezellig MOET hebben tijdens het kerstdiner. Hoe dan?

Hierna wordt genoemd dat het helpt om je voor te bereiden op mogelijk onheil. Door deze zin na de vorige zin te plaatsen, lijkt het alsof bedoeld wordt dat ‘voorbereiden op mogelijk onheil’ paranoïde worden tegengaat. Hoe moeten we dit voor ons zien? Bedenken wat ons allemaal zou kunnen overkomen versterkt paranoia doorgaans.

McGrath: “Als je bent voorbereid en er al eens met anderen over hebt gesproken, ben je in staat kalmer te reageren als er iets gebeurt. Kijk als je binnenkomt even hoe een gebouw in elkaar zit, waar de nooduitgangen zijn. Of neem in een restaurant een tafel die uitzicht heeft op de deur zodat je kunt zien wie er binnenkomt.”

Oke, hieruit blijkt dat het voorbereiden op mogelijk onheil niet zozeer paranoia tegengaat, maar er voor moet zorgen dat je beter kunt reageren als er daadwerkelijk iets gebeurt. Maar op welk onheil moet je je voorbereiden en hoe praat je daar dan over? Welke situatie bespreek je dan? Dat je in de club staat, op straat of in de metro? Dat zijn allemaal andere situaties die om een andere manier van handelen vragen. Het feit dat je het in je hoofd bent nagegaan en er met mensen over hebt gehad, en erover hebt nagedacht wat je het beste kunt doen, kan wellicht betekenen dat je adequater kunt reageren. Een mini “been there, done that”-gevoel. Maar kan het ook niet juist voor meer angst zorgen wanneer je constant bezig bent met wat je allemaal kan overkomen? Wanneer mensen samen spreken over mogelijke aanslagen, kan dit ook betekenen dat men elkaar meer angst inboezemt.

Een tafel in een restaurant nemen met zicht op de deur of bij ieder gebouw kijken hoe het in elkaar zit, klinkt vrij paranoïde. Het is op zijn minst pessimistisch, en niet per se realistisch. Zeker als je daar constant mee bezig bent, overal waar je komt. Deze alinea is dus in strijd met de vorige alinea, waar wordt geadviseerd niet paranoïde te worden.

 In een situatie met geweld moet je volgens de Brit McGrath altijd handelen. Zorg dat je niet verlamd raakt van schrik, maar doe iets. Daarbij heb je drie mogelijkheden: wegrennen, jezelf verbergen of vechten.

Volgens McGrath is het best denkbare advies: wegrennen. Als het maar enigszins mogelijk is moet je maken dat je wegkomt. Mensen overschatten volgens hem vaak de nauwkeurigheid van de wapens waarmee geschoten wordt. Hij wijst op de aanslagen op een hotel en strand in Tunesië eerder dit jaar, waar de Britten die zijn gevlucht het hebben overleefd.

Altijd handelen. Alweer komt Charlie McGrath met een heel logisch advies. Niet verlamd raken van schrik. Dat is niet handig. Ook begrijpelijk. Echter, in het begin hebben we kunnen lezen dat bijna de hele bevolking dit wel doet. Hoe zorgen we er dan voor dat we niet verlamd raken van schrik?

 Als je niet veilig weg kunt komen, verstop je dan. Dat was voor veel mensen de redding in het Taj Mahal hotel in Mumbai in 2008. De laatste optie is om het gevecht aan te gaan, zoals deze zomer in de Thalys van Amsterdam naar Parijs is gedaan. Daarbij geeft hij de volgende tip: als je wilt ingrijpen, doe het dan onmiddellijk. McGrath vertelt ook dat niet alle veiligheidsdeskundigen er hetzelfde over denken. “Maar wat we allemaal adviseren is: vertrouw op je intuïtie”, aldus McGrath.

 Uit deze alinea blijkt dat er geen eenduidig juist advies is voor het handelen tijdens een crisissituatie. Dan maar een lekkere term als “intuïtie” gebruiken. Ook weer zo heerlijk logisch. Daar denken we allemaal aan. Ervaring leert echter ook dat intuïtie volgen niet altijd de beste oplossing is. Hoe komen we erachter of onze intuïtie wel klopt? Wanneer werkt het goed? Even googlen leverde deze quote op: “Keuzes gebaseerd op intuïtie zijn niet altijd de juiste keuzes. Als de intuïtie gebaseerd is op eerder opgedane kennis en ervaring kan ze vaak tot een juiste beslissing leiden. Als ze echter ‘uit het niet’ ontstaat, vanuit een innerlijk gevoel dat onverklaarbaar is, kan men wel eens een keuze maken die men niet zou gemaakt hebben als men logisch had geredeneerd.”

Blijkbaar is er dus kennis en ervaring nodig om de intuïtie optimaal te laten werken. Meteen handelen kan er dus ook voor zorgen dat er een totaal verkeerde beslissing genomen wordt. Zeker wanneer men niet bekend is met gevaarlijke situaties. Het primaire gevoel, de schrikreactie bij driekwart van de bevolking, zal  de intuïtie al snel overstemmen. Het artikel had zich wellicht beter kunnen richten op hoe we onze intuïtie aan kunnen scherpen.

Ebe Brons, directeur van het Centre for Safety and Development, wijst er juist op dat deskundigen sinds de aanvallen op het hotel in Mumbai en het winkelcentrum Westgate in Nairobi, nauwelijks nog durven te adviseren om je te verstoppen. Want in beide gevallen gingen de daders kamer voor kamer en hoekje voor hoekje af om mensen te executeren.

Deze alinea haalt de tip uit de vorige alinea weer onderuit. Wat is dan de waarde van alle andere tips? Blijkbaar was het de intuïtie van de geëxecuteerde mensen om zich te verstoppen. Hiermee wordt het enige advies wat alle veiligheidsdeskundigen delen, het volgen van de intuïtie, ook onderuit gehaald.

 Brons zegt dat er een aantal paradoxen zijn waar je je bewust van moet zijn. Zo handelen individuen in een groep minder snel dan wanneer ze alleen zijn. “In groepsverband voelen mensen zich vaak veiliger dan alleen, maar bij terroristische aanvallen ben je in een groep juist kwetsbaarder. En iedereen in zo’n groep blijft toch denken en handelen als individu. Als de bezoekers van het theater Bataclan de aanvallers als groep te lijf waren gegaan, waren ze veel sterker geweest dan die paar bewapende mannen.”

Dit is een heel bruikbaar inzicht. Zo geschreven is het ook ontzettend logisch dat alle bezoekers samen sterker zijn dan de enkele terroristen. Toch handelt iedereen voor zichzelf. Hoe kunnen we dit de volgende keer anders doen? We zouden onderling moeten afspreken dat we in een onheilssituatie niet voor onszelf moeten vechten, maar als een blok tegenover de aanvaller staan, en daar ook op vertrouwen. Weer is de vraag: hoe dan?

Ook Brons benadrukt dat het belangrijk is om je primaire reactie even te negeren en zo kalm mogelijk al je opties te overwegen.  Andere deskundigen geven het advies om te zorgen dat je goed geïnformeerd blijft, dat je anderen blijft informeren en dat je vaardigheden leert zoals ehbo. Ook op de site van crisis staan enkele tips, zoals: ga bij een bomaanslag naar een open plek en blijf uit de buurt van grote gebouwen.

De grote vraag is nog steeds: hoe negeer je een primaire reactie? Wanneer we bang zijn, reageert ons hele lijf daar dikwijls op. Het is niet alleen iets wat tussen de oren zit. Hoe kom je daarvan los?

Eerder werd genoemd dat je het beste meteen kunt handelen. Hier wordt gezegd dat je eerst kalm je opties moet overwegen. Vrij tegenstrijdig. In het geval van een aanslag is het bovendien erg lastig om alles even rustig te beredeneren, zeker wanneer om je heen iedereen in paniek raakt en er misschien wel doden vallen. In de laatste zin worden voor het eerst concrete tips gegeven. Dit zijn nu echter niet bepaald nieuwe inzichten die een mensenleven gaan redden. In de rest van het artikel zijn alleen vage, algemene termen gebruikt.

Tot slot: In heel het artikel wordt wel genoemd wat je beter wel en niet kunt doen, dat heeft het artikel inderdaad waargemaakt. Maar vergroot dit ook daadwerkelijk onze overlevingskansen? Dat is de vraag. Nergens wordt namelijk uitgelegd hóe je dan die primaire reactie negeert, hoe je niet paranoïde moet worden. Op de laatste zin na wordt nergens een concrete overlevingstip gegeven. Dat we beter niet paranoïde moeten worden en meteen moeten handelen weten we allemaal, het is allemaal heel logisch. Maar we weten immers ook dat we niet verliefd moeten worden op iemand die getrouwd is, dat we geen vooroordelen mogen hebben, dat we ons huiswerk moeten plannen, dat we op tijd naar bed moeten gaan, en toch doen we dat ook niet allemaal.

 “Wat staat hier nu echt?” is een maandelijkse rubriek van Edna Azulay en Lila Payens.

 

Reacties (0)

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *